Rad na crno u Srpskoj i dalje problem: Koliko je otkriveno neprijavljenih radnika?

„Ali ono što se može reći, da je dominantan rad na crno u realnom sektoru u gotovo većini djelatnosti, od građevinarstva, poljoprivrede, turizma, ugostiteljstva, pa trgovine, ja bih rekao i saobraćaja i možda u još nekim djelatnostima, ali ima toga sporadično i u društvenim djelatnostima, u zdravstvu, privatan rad u zdravstvu“, rekao je generalni sekretar Saveza sindikata Republike Srpske, Danko Ružičić.

Prema podacima Inspektorata Srpske 2016. godine oko 800 radnika bilo je bez Ugovora o radu, dok je 2019. bilo 333 radnika i 2022. broj zatečenih radnika na crno bio je oko 200. Suzbijanje rada na crno i sive ekonomije ostaje u fokusu djelovanja Inspektorata Srpske, kaže Duškanka Nikolić, dodaje da je u proteklih devet mjeseci obavljeno oko 6.700 kontora radno-pravnog statusa zaposlenih.

„Kod poslodavca je zatečeno oko 10.500 radnika i provjeren je njihov radno-pravni status od čega 155 radnika nije imalo uredno regulisan radno-pravni status sa poslodavcem odnosno nisu imali ugovor o radu, po tom osnovu poslodavcima su izrečene kazne u iznosu od 238.000 KM.“, rekla je portparol Inspektorata Republike Srpske, Dušanka Nikolić.

Kontrole radnika i poslodavaca sprovodi i Poreska uprava Republike Srpske. Posebna pažnja usmjerena je na neprijavljivanje radnika, isplatu dijela zarade „na ruke“, ali i druge oblike poslovanja u sivoj zoni.

„Poreska uprava RS je u prva tri kvartala 2026. godine izvršila ukupno 2.888 kontrola evidentiranja prometa preko fiskalnih uređaja, te su zbog utvrđenih nepravilnosti izdato 1.295 prekršajnih naloga na iznos kazne od 5,2 miliona KM. Pored toga, inspektori Poreske uprave Republike Srpske su u istom periodu izvršili i 279 kontrola prijavljivanja radnika, te su zbog utvrđenih nepravilnosti izdali 120 prekršajnih naloga na iznos kazne od 539.000 KM, a u tim kontrolama je otkriveno 119 neprijavljenih radnika“, saopštila je Poreska uprava Republike Srpske.

Rad na crno je pojava koja je prisutna 30-ak godina, kaže direktor Unije poslodavaca, te da se dešava uz saglasnost i radnika i poslodavca.

„Radnik ne može ostvariti prava iz radnog odnosa koja mu sljeduju u formalnom odnosu, a sa druge strane poslodavac radi jedan od najvećih poreskih prekršaja koji postoji u jednoj zajednici, oni predstavljaju nelojalnu konkurenciju poslodavcima koji isplaćuju plate u cjelosti, tako da možemo reći da je to trostruka šteta, svakako to se treba smanjiti na najmanju moguću mjeru u našoj zajednici“, rekao je direktor Unije poslodavaca Republike Srpske, Saša Aćić.

Iako je broj otkrivenih slučajeva manji nego ranijih godina, rad na crno i dalje ostaje izazov za institucije. Njegovo iskorjenjavanje zahtijeva efikasnije kontrole, ali i sistemska rješenja koja će podstaći poslodavce da posluju u legalnim tokovima.