Veliki dio teritorije BiH i dalje minski sumnjiv

Deminiranje se nastavlja prema utvrđenim prioritetima, a građanima se savjetuje da se ne približavaju sumnjivim područjima i da svako uočeno eksplozivno sredstvo prijave nadležnim službama.

Više od 30 godina nakon rata, mine i dalje predstavljaju problem za BiH. Od 1996. do kraja januara 2025. u BiH vraćeno je na sigurno korištenje 3.379 kvadratnih kilometara zemljišta.

Pronađeno je i uništeno više od 76 hiljada protivpješadijskih i skoro 9 hiljada protivtenkovskih mina, uz gotovo 72 hiljade zaostalih eksplozivnih sredstava.

Preostala minska polja kriju se uglavnom u nepristupačnim brdsko-planinskim predjelima, a njihovo pronalaženje otežavaju nepouzdani zapisi i godine koje su prošle.

"Bosna i Hercegovina spada u red zemalja koje se suočavaju sa velikim minskim problemom. U bazi podataka BHMAC-a u operativnoj upotrebi je još 8.272 minskih zapisnika o minskim poljima dok je od početka deminiranja uklonjena minska opasnost na 10.587 minskih zapisnika. Problem predstavlja kvalitet minskih zapisnika prema kojima se u velikom broju slučajeva ne može utvrditi tačna lokacija minskog polja, oblik i raspored mina na terenu. Takođe, tačan pravac i položaj mina otežava i promjena konfiguracije terena usljed proteka vremena", kažu iz Centra za deminiranje BiH.

Posljedice ratova traju decenijama, a najvidljivije su ostale za ratovima dvadesetog vijeka. Upravo zato su se vremenom razvijali i načini označavanja miniranih područja i njihovog čišćenja.

"Poslije prvog svjetskog rata to je bilo zasnovano na intuiciji, na nekim ličnim saznanjima, na vizuelnom rekognisciranju terena i onda je deminiranje kao posljedica toga bilo praćeno i velikim žrtvama ljudi koji su inače radili na tom deminiranju. Poslije Drugog svjetskog rata više su se koristili razni uređaji za detekciju metala", ističe Željko Vujadinović, istoričar.

Danas, plan deminiranja u RS usvaja Vlada. Centar za uklanjanje mina većinu teritorije Republike Srpske razvrstao je po prioritetima, a deminerske organizacije rade prema toj listi. Veliki dio terena je lociran, a građanima je na raspolaganju i aplikacija koja upozorava na blizinu minskog polja.

Za neeksplodirana sredstva van minskog polja zadužena je Civilna zaštita, koja izlazi na dojavu građana ili zahtjev lokalne zajednice. Kako je mnogo eksploziva nestabilno nakon dugog boravka u zemlji, uglavnom se uništava na licu mjesta.

"Opasnost od mina, od mogućnosti eksplozije, definitivno je manja u odnosu na prije 20 godina, ali najbezbjednije je za stanovništvo da se sve mine izvade, da se lociraju minska polja, odnosno kada se završi deminiranje – da se takve površine predaju lokalnoj zajednici na upotrebu – tačno da se zna šta je deminirano", naglašava Dragan Kos, Sektor za deminiranje Republičke uprave civilne zaštite Republike Srpske.

U Republici Srpskoj još je oko 150 hiljada kvadratnih kilometara minski sumnjivog zemljišta. Ove godine završen je rad na terenu Istočnog Drvara, a uskoro se očekuje da i opština Oštra Luka bude potpuno očišćena od mina.

Građanima su, ukoliko uoče sumnjivo eksplozivno sredtsvo, na raspolaganju tri adrese: Ministarstvo unutrašnjih poslova, te Republička i lokalna civilna zaštita.