Naučnici otkrili neobičan način odbrane moljaca od šišmiša – koriste genitalije

Primjer za to su oblici nalik rakovima, koji su se razvili u različitim grupama životinja, kao i sposobnost letenja pomoću perja, membrana ili hitina. U ovu grupu svrstava se i neobična sposobnost pojedinih moljaca da genitalijama proizvode zvuk kojim ometaju sonar šišmiša i tako se brane od predatora, piše „Sajens alert“.

Ova sposobnost pokazala se toliko korisnom da se kod različitih vrsta moljaca iz porodice Sphingidae razvila nezavisno više puta.

Novo istraživanje otkrilo je da su ovi moljci sposobnost proizvodnje zvuka genitalijama, kao načina odbrane od šišmiša, razvili čak sedam puta tokom 30 miliona godina. Pritom su nastala najmanje tri različita anatomska mehanizma za proizvodnju ultrazvučnih signala koji potencijalno ometaju eholokaciju predatora.

Evolucijska trka u naoružanju

Odnos grabljivca i plijena jedan je od najsnažnijih pokretača evolucije. Stalna opasnost od određenog predatora stvara pritisak na plijen da razvija načine na koje može izbjeći da postane njegov obrok.

To dovodi do neprestanog razvoja novih prilagođavanja na obje strane, od kamuflaže i toksičnosti do oklopa i strategija zastrašivanja. Za moljce koje love šišmiši, proizvodnja zvukova koji zbunjuju eholokaciju, sistem kojim se grabljivci koriste za pronalaženje plijena u mraku, može biti izuzetno efikasna strategija preživljavanja.

Budući da moljci nemaju grkljan, morali su razviti drugačije načine proizvodnje zvuka. To rade procesom koji se naziva stridulacija, odnosno trljanjem dva dijela tijela. Slično tome rade i zrikavci kada trljaju krila ili pauci kada trljaju noge jednu o drugu.

Kod mužjaka ovih moljaca zvučni „instrumenti“ su specijalizovane ljuspice na genitalnim strukturama koje se nazivaju valve. Pomjeranjem tih struktura preko modifikovanih površina na zadnjem dijelu tijela, moljci mogu proizvesti nizove ultrazvučnih signala.

Tri mehanizma proizvodnje zvuka

Istraživači, predvođeni entomologom Polom Masonikom iz Prirodnjačkog muzeja Floride, ispitali su genitalne strukture mužjaka moljaca iz cijele porodice. Koristili su detaljne snimke kako bi identifikovali površine odgovorne za proizvodnju ultrazvučnih signala.

Otkrili su najmanje tri različita načina na koja ovi insekti proizvode zvukove.

Kod nekih vrsta specijalizovane ljuspice na genitalijama stružu o druge ljuspice na zadnjem dijelu tijela. Kod drugih se trljaju o sitne bodlje, dok kod treće grupe ljuspice prelaze preko malih izbočina koje se nazivaju noduli.

Svaki od ovih mehanizama proizvodi karakteristične ultrazvučne zvukove, koji, kada se prilagode tako da ih ljudsko uho može čuti, podsjećaju na brze klikove, zujanje ili treperenje zvuka.

Mehanizam u kojem se ljuspice trljaju jedna o drugu obično stvara kraće i isprekidane nalete ultrazvuka, dok moljci koji koriste mehanizam trljanja ljuspica o bodlje proizvode duže i neprekidne zvukove. Moljci sa trećim mehanizmom, odnosno trljanjem ljuspica o nodule, imaju najraznovrsniji repertoar zvukova.

Analiza je pokazala da ova tri mehanizma nisu naslijeđena od jednog zajedničkog pretka. Kada su istraživači ove strukture ucrtali u evolucijsko stablo porodice, otkrili su da se sposobnost proizvodnje ultrazvuka genitalijama kao odgovor na prijetnju šišmiša razvila nezavisno čak sedam puta.

Odbrana, zastrašivanje ili udvaranje

Istraživački tim analizirao je i snimke ultrazvučnih signala moljaca, upoređujući njihove karakteristike sa rezultatima ranijih eksperimenata o zvukovima koji mogu ometati eholokaciju šišmiša.

Pokazalo se da nisu svi zvučni signali jednako efikasni. Neprekidniji zvukovi najvjerovatnije imaju akustična svojstva koja ometaju sonar šišmiša i pomažu moljcu da izbjegne napad. Ipak, i kraći zvučni naleti mogli bi imati određenu svrhu.

Neki moljci imaju slušne organe pomoću kojih mogu otkriti ultrazvučne signale šišmiša koji im se približavaju, pa imaju vremena da odgovore rafalom zvukova. Drugi su gluvi i ne mogu čuti dolazak predatora, ali ipak proizvode ultrazvuk kada ih nešto dodirne.

Istraživači pretpostavljaju da bi kraći zvučni signali mogli uplašiti šišmiša u trenutku napada i tako moljcu dati priliku za bijeg.

Druga mogućnost je akustična mimikrija. Poznato je da neki moljci ultrazvučnim signalima upozoravaju šišmiše da su otrovni ili neukusni. Jestivi moljci možda koriste slične zvukove kako bi se predstavili kao opasan plijen.

Na kraju, ovi zvukovi mogli bi imati i sasvim drugu funkciju. Raznovrsnost signala kod mehanizma sa nodulima otvara mogućnost da oni pomažu moljcima u prepoznavanju pripadnika vlastite vrste tokom udvaranja.

Ova pretpostavka tek treba da bude provjerena, ali priroda je već mnogo puta pokazala da starim evolucijskim prilagođavanjima može dodijeliti potpuno nove uloge.

(Indeks)