Počeo je tajni AI rat koji malo ko razumije

Paradoksalno, širom Evrope održavaju se protesti protiv izgradnje infrastrukture koja bi mogla imati važnu ulogu u odbrani od takvih prijetnji.

Hakeri napali supermarkete i zalihe krvi

Napadi na rashladne sisteme u supermarketima počeli su sredinom oktobra u Francuskoj, gdje su hakeri preuzeli kontrolu nad rashladnim uređajima i zamrzivačima u stotinama prodavnica.

Novi talas napada uslijedio je početkom novembra i proširio se na druge evropske države. Euronjuz je izvijestio da se broj pogođenih zemalja povećao na najmanje 11.

Hakeri su mijenjali podešavanja rashladnih uređaja i zamrzivača, izazivajući kvarenje hrane. Prema pisanju Gardijana, šteta od prvog talasa napada u Francuskoj mjerila se milionima evra.

Evropska komisija, Agencija Evropske unije za sajber bezbjednost (ENISA) i Evropol objavili su 4. novembra zajedničko upozorenje, pozvavši na hitne bezbjednosne provjere.

Još ozbiljnije posljedice mogao je imati napad na sisteme dobavljača rashladne opreme francuske javne ustanove za snabdijevanje krvlju. Hakeri su početkom novembra kompromitovali sisteme za nadzor i upravljanje rashladnim prostorijama u nekoliko regionalnih ustanova.

Manipulisanjem temperaturom mogli su ugroziti zalihe krvi, koje se moraju čuvati u strogo kontrolisanim uslovima.

Iako nema dokaza da je u ovim napadima korišćena vještačka inteligencija, oni pokazuju koliko je svijet sve ranjiviji i izloženiji sajber prijetnjama. U takvim okolnostima razvoj vještačke inteligencije mogao bi postati i velika prijetnja i najmoćnije oružje u borbi protiv nje.

Jedna od najvećih krađa kriptovaluta u istoriji

Dok su evropske institucije pokušavale da zaustave napade na rashladne sisteme, svijet je potresla jedna od najvećih digitalnih krađa do sada.

Američki FBI objavio je da iza krađe više od šest milijardi dolara sa kripto-berze Binans stoji sjevernokorejska hakerska grupa. Prema procjenama analitičke kompanije Čejnalizis, ukradena je kriptoimovina vrijedna približno 6,4 milijarde dolara.

Sjevernokorejski hakeri potom su pokušali da prebacuju ukradenu imovinu kroz veliki broj digitalnih novčanika i različitih platformi kako bi otežali njeno praćenje. Čejnalizis je saopštio da je zamrznuto približno 2,8 milijardi dolara.

Stručnjaci navode da je razvoj vještačke inteligencije kriminalcima pružio i nove mogućnosti za izvršenje krivičnih djela, kroz automatizaciju i druge metode.

U ovom slučaju postoji velika vjerovatnoća da je AI korišćen za prodor u sisteme Binansa. Iz kompanije Čejnalizis naveli su da je napadač koristio obrasce pranja novca kakvi do sada nisu viđeni.

Vještačka inteligencija kao pomoćnik hakera

Vještačka inteligencija već može pomagati hakerima u pronalaženju bezbjednosnih propusta, pisanju zlonamjernih programa i automatizaciji napada.

Na to je upozorio i britanski Nacionalni centar za sajber bezbjednost, koji procjenjuje da će vještačka inteligencija gotovo sigurno povećati učestalost i intenzitet sajber napada do 2027. godine.

U izvještaju iz septembra 2026. godine američka kompanija Antropik opisala je i slučajeve u kojima su hakeri koristili njen model Klod za istovremene napade na više organizacija, samostalno pronalaženje bezbjednosnih propusta i prilagođavanje zlonamjernih programa kako bi izbjegli otkrivanje.

Poslovi za koje su ranije bili potrebni čitavi timovi stručnjaka sada se dijelom mogu automatizovati.

Prema izvještaju Gugla, vještačka inteligencija već se koristi za prikupljanje informacija o potencijalnim žrtvama, izradu uvjerljivih lažnih poruka, krađu pristupnih podataka i prikrivanje zlonamjernog softvera.

Vještačka inteligencija važna i u odbrani od napada

Međutim, vještačka inteligencija istovremeno postaje sve važniji alat u odbrani od takvih napada.

To pokazuje i takmičenje američke Agencije za napredna odbrambena istraživanja. Sedam timova razvilo je AI sisteme koji su samostalno analizirali više od 54 miliona redova programskog koda.

Tokom završnog takmičenja otkrili su 54 od 63 namjerno ubačene bezbjednosne ranjivosti i uspješno otklonili njih 43. Pronašli su i 18 stvarnih, do tada nepoznatih propusta.

Sistemima je za izradu bezbjednosne ispravke u prosjeku bilo potrebno samo 45 minuta.

Koliko vještačka inteligencija mijenja oblast računarske bezbjednosti pokazao je i slučaj iz oktobra, kada su uz njenu pomoć otkrivene dvije kritične ranjivosti u programskom jeziku PHP, koji se koristi na približno 70 odsto internet stranica.

Bivši britanski obavještajac: AI pruža mogućnosti objema stranama

Na sve intenzivnije nadmetanje između hakera i stručnjaka za računarsku bezbjednost upozorio je i direktor britanske obavještajne službe MI5 Ken Mekalum.

On je izjavio da vještačka inteligencija već značajno ubrzava to nadmetanje, jer nove mogućnosti pruža objema stranama. Kao posebno ozbiljnu buduću prijetnju izdvojio je mogućnost korišćenja AI za razvoj biološkog oružja.

Prema izvještaju Evropske agencije za sajber bezbjednost (ENISA), geopolitičke tenzije sve više utiču na bezbjednost digitalne infrastrukture, a među glavnim prijetnjama ističu se sajber špijunaža, ucjenjivački napadi i djelovanje hakerskih grupa povezanih sa državama.

Agencija posebno upozorava na mogućnost sve češćeg korišćenja vještačke inteligencije u napadima.

Sve ukazuje na to da se već vodi svojevrsni AI rat, daleko od očiju javnosti, ali sa posljedicama koje se i te kako mogu osjetiti.

Hakeri koriste vještačku inteligenciju za sve naprednije napade, dok stručnjaci za bezbjednost istom tehnologijom pokušavaju da ih zaustave. Prednost bi mogla imati strana koja brže razvija i koristi naprednije AI sisteme.

Ubrzani razvoj vještačke inteligencije i pitanje AGI-ja

Vještačka inteligencija nastavlja ubrzano da napreduje.

Prema istraživanju nezavisne organizacije METR, sposobnosti AI modela kompanije Antropik u određenim zadacima napreduju gotovo dvostruko brže nego ranije. Istraživači procjenjuju da je za veliki dio tog ubrzanja zaslužna upravo vještačka inteligencija, koja sve više pomaže u razvoju novih i naprednijih modela.

To ponovo otvara pitanje razvoja opšte vještačke inteligencije (AGI), sistema koji bi mogao da obavlja širok spektar intelektualnih zadataka na nivou čovjeka ili bolje od njega.

U raspravama o njenom razvoju sve češće se pominje i 2027. godina. Izvršni direktor Gugl Dipmajnda i dobitnik Nobelove nagrade Demis Hasabis procjenjuje da bi dolazak AGI-ja mogao imati deset puta veći uticaj od industrijske revolucije, pri čemu bi se promjene odvijale deset puta brže.

Protesti protiv centara za podatke širom Evrope

Upravo u vrijeme kada vještačka inteligencija dobija sve važniju ulogu u privredi i bezbjednosti, širom Evrope raste protivljenje izgradnji centara za podatke, infrastrukture neophodne za razvoj i rad naprednih AI sistema.

U Amsterdamu je više od stotinu aktivista ušlo na gradilište centra za podatke namijenjenog Majkrosoftu, dok su protesti održani i u Francuskoj, Poljskoj, Danskoj i drugim državama.

Protestovalo se i u Zagrebu, gdje je organizacija Zelena akcija upozorila na moguće posljedice planirane izgradnje velikog AI centra za podatke u Topuskom.

Zabrinutost zbog potrošnje energije potkrepljuju i podaci Međunarodne agencije za energiju.

Prema njenim procjenama, centri za podatke potrošili su 2024. godine oko 415 teravat-časova električne energije, odnosno 1,5 odsto ukupne svjetske potrošnje.

Do 2030. godine njihova potrošnja mogla bi porasti na približno 945 teravat-časova, što odgovara ukupnoj godišnjoj potrošnji Njemačke i Francuske zajedno.

Evropska komisija: Infrastruktura neophodna i za bezbjednost

Razvoj takve infrastrukture sve više se smatra neophodnim ne samo za privrednu konkurentnost već i za bezbjednost država.

Evropska komisija u svom Akcionom planu za vještačku inteligenciju izričito navodi da je AI ključna za evropsku bezbjednost i zaštitu demokratije.

U dokumentu iz 2026. godine predviđa se i korišćenje budućih AI gigafabrika za razvoj evropskih sistema sajber odbrane.

Na paradoks takve situacije upozorila je analitičarka vještačke inteligencije Nina Šik, koja je proteste povezala sa posljednjim sajber napadima širom Evrope.

„Želimo da zabranimo i uništimo centre za podatke, upravo onu ključnu infrastrukturu koja nam je potrebna za odbranu od protivnika naoružanih superinteligencijom“, napisala je Šik, zaključivši da nas čeka burno razdoblje.

Evropa se tako suočava sa dvostrukim izazovom. Mora da razvija tehnologiju kako bi držala korak sa sve naprednijim prijetnjama i smanjila zavisnost od drugih svjetskih sila.

Istovremeno, mora voditi računa o građanima koji sve teže prihvataju brzinu promjena i ne žele da tehnološki napredak naruši životnu sredinu i svijet na koji su navikli.

(Indeks)