Potop na berzama: „Veličanstvena sedmorka“ izgubila bilion dolara

Akcije kompanija iz tehnološkog sektora i industrije vještačke inteligencije naglo su pale nakon pobjede demokrata, koji su tokom predizborne kampanje najavljivali ograničavanje razvoja infrastrukture za vještačku inteligenciju.

Indeks S&P 500 pao je za 4,4 odsto, što je njegov najgori dnevni rezultat otkako je američki predsjednik Donald Tramp u aprilu 2025. godine uzdrmao svjetska tržišta najavom carina na takozvani „Dan oslobođenja“. Dau Džons industrijski prosjek potonuo je za 1.833 boda, odnosno 3,4 odsto, dok je Nasdak kompozit izgubio 5,5 odsto vrijednosti.

Nasdak, u kojem veliki udio imaju tehnološke kompanije i one povezane sa vještačkom inteligencijom, sada je 11,9 odsto ispod rekordnog nivoa dostignutog prošlog mjeseca. Rasprodaja akcija dodatno je pojačala već postojeću zabrinutost investitora o tome da li će ogromna ulaganja u vještačku inteligenciju na kraju donijeti očekivanu zaradu.

Na berzi u Seulu aktiviran „cirkuit brejker“

Na azijskim berzama jutros je takođe zabilježen snažan pad tehnoloških akcija, posebno proizvođača čipova i druge opreme neophodne za razvoj vještačke inteligencije.

Japanski indeks Nikei 225 u ranom trgovanju pao je za šest odsto. Akcije proizvođača memorijskih čipova Kjoksija izgubile su više od 12,6 odsto vrijednosti, dok je Tokio Elektron potonuo za 9,5 odsto. Južnokorejski proizvođač čipova SK Hajniks zabilježio je pad veći od 11,5 odsto, a Samsung je izgubio gotovo deset odsto vrijednosti.

Rasprodaja na berzi u Seulu srušila je indeks Kospi za više od 8,5 odsto, zbog čega je aktiviran mehanizam automatskog privremenog zaustavljanja trgovanja, poznat kao „cirkuit brejker“, kojim se nastoji spriječiti panična rasprodaja akcija.

Tajvanski indeks Tajeks pao je za više od 8,3 odsto, dok su akcije najvećeg svjetskog ugovornog proizvođača čipova TSMC-a izgubile gotovo 8,5 odsto vrijednosti.

Analitičarka tržišta čipova Britni Ngujen iz „Marketvoča“ ocijenila je da je riječ o nastavku zabrinutosti zbog obima ulaganja u infrastrukturu za vještačku inteligenciju.

Tramp: Ne bojte se, uskoro ćemo biti veći i jači nego ikad prije

Demokrate su širom SAD vodile kampanje u kojima su se zalagale za usporavanje širenja data-centara i razvoja vještačke inteligencije. Na izbornim listićima našle su se i desetine prijedloga kojima se nastojala ograničiti izgradnja infrastrukture ključne za funkcionisanje ove tehnologije.

Na izborima održanim u utorak demokrate su osvojile većinu i u Senatu i u Predstavničkom domu, čime su preuzele kontrolu nad Kongresom do kraja predsjedničkog mandata Donalda Trampa.

Novoizabrana demokratska guvernerka Teksasa Džina Inohosa veliki dio kampanje zasnovala je na protivljenju izgradnji data-centara, obećavši moratorijum na nove projekte u tom sektoru.

Tramp je za pad na berzama okrivio političke protivnike.

„Berza je doživjela jedan od najgorih dana u istoriji zbog rezultata izbora“, napisao je na društvenim mrežama.

„Zapamtite, nisu krivi republikanci, nego glupokrate. Ali ne bojte se, uskoro ćemo, na ovaj ili onaj način, biti VEĆI I JAČI NEGO IKAD PRIJE. UČINIMO AMERIKU PONOVO VELIKOM!“, poručio je Tramp, koristeći pogrdan izraz za demokrate.

Sanders pozvao na moratorijum na izgradnju data-centara

Dio demokrata smatra da se vještačka inteligencija razvijala prebrzo, bez odgovarajućih zaštitnih mehanizama i nadzora. Sa novostečenom većinom u Kongresu najavljuju promjene.

„Amerikanci ne žele da oligarsi iz velikih tehnoloških kompanija uništavaju životnu sredinu, ukidaju radna mjesta i ugrožavaju budućnost čovječanstva. ODMAH UVESTI NACIONALNI MORATORIJUM NA DATA-CENTRE“, objavio je demokratski senator Berni Sanders na platformi Iks.

Akcije kompanija snažno povezanih sa izgradnjom data-centara za vještačku inteligenciju, uključujući ključne proizvođače čipova i poluprovodnika, juče su pretrpjele velike gubitke.

Pogođene i kompanije Ilona Maska

Na evropskim berzama akcije proizvođača čipova „Infineon“ pale su za više od 8,5 odsto, dok je holandski proizvođač opreme za industriju poluprovodnika „ASML“ izgubio 6,5 odsto vrijednosti.

Akcije „Nvidije“ potonule su za više od devet odsto, čime je tržišna vrijednost kompanije tokom trgovanja u Njujorku smanjena za više od 400 milijardi dolara.

Teško su pogođeni i ostali proizvođači čipova. „AMD“ i „Mikron“ izgubili su više od 17 odsto vrijednosti, „Intel“ je pao za 10,3 odsto, a proizvođač memorijskih uređaja „SanDisk“ potonuo je za više od 22 odsto.

Indeks „Filadelfija semikonduktor“, koji prati poslovanje 30 najvećih kompanija povezanih sa proizvodnjom poluprovodnika, pao je za više od 12 odsto.

Snažan pad pogodio je i kompanije Ilona Maska. Akcije „Spejs Iksa“ i „Tesle“ pale su za osam, odnosno gotovo 11 odsto, čime je njihova ukupna tržišna vrijednost u četvrtak smanjena za više od 300 milijardi dolara.

Mask je potrošio gotovo 450 miliona dolara na podršku republikanskim kandidatima, uključujući najmanje 45 miliona dolara za kampanju Kena Pakstona za mjesto senatora u Teksasu. Međutim, Teksas je tokom velikog demokratskog izbornog talasa prešao na stranu demokrata.

Sedam najvećih američkih tehnoloških kompanija, poznatih pod nazivom „Veličanstvena sedmorka“, među kojima su „Epl“, „Nvidia“ i „Tesla“, izgubilo je ukupno bilion dolara tržišne vrijednosti za samo jedan dan trgovanja.

„Obje stranke žele dominaciju SAD u vještačkoj inteligenciji, ali postoji razlika“

Suzana Striter, glavni investicioni strateg „Velt kluba“, rekla je da snažna rasprodaja na Nasdaku i indeksu S&P 500 izaziva potrese i na drugim tržištima.

„Novi talas panike zbog ulaganja u vještačku inteligenciju snažno je pogodio Volstrit“, navela je.

„Strahovanja da ogromni iznosi uloženi u infrastrukturu za vještačku inteligenciju možda neće donijeti prinose na koje su investitori računali sada se sudaraju sa mogućnošću naglog usporavanja izgradnje data-centara“, dodala je.

Čaru Čanana, glavni investicioni strateg „Sakso banke“, upozorila je da bi stroži nadzor nad izdavanjem dozvola za data-centre, kao i veća pažnja posvećena njihovom uticaju na životnu sredinu i račune za električnu energiju, mogli da odgode projekte i povećaju troškove u cijeloj industriji.

„Iako obje američke političke stranke žele da osiguraju dominaciju SAD u oblasti vještačke inteligencije, postoji razlika između podržavanja razvoja vještačke inteligencije i dopuštanja da se infrastruktura širi po svaku cijenu i bilo kojom brzinom“, istakla je.

Šef OpenAI-ja: Ne možete samo objaviti tvit, morate biti prisutni u tim zajednicama

Neki čelnici tehnoloških kompanija priznali su da ih je iznenadio snažan otpor izgradnji data-centara koji je došao do izražaja tokom izbora.

Predsjednik i suosnivač „OpenAI-ja“ Greg Brokman poručio je da vjeruje da je reakcija javnosti iznenadila sve u industriji i da kompanije moraju uložiti više truda kako bi pridobile podršku lokalnih zajednica.

„Veliki dio promjene našeg pristupa tokom ove godine proizlazi iz spoznaje da, kada iz San Franciska pokušavate da gradite infrastrukturu u Teksasu, Džordžiji i drugim mjestima, ne možete samo objaviti tvit i reći: 'Ovo će biti dobro.' Morate biti prisutni u tim zajednicama“, napomenuo je Brokman na tehnološkoj konferenciji „Volstrit džornala“ u Napi u Kaliforniji.

Predsjednica kompanije „Meta“ Dina Pauel Mekormik takođe je poručila da tehnološka industrija mora uložiti više napora kako bi javnosti objasnila prednosti vještačke inteligencije.

„Mislim da moramo udvostručiti i utrostručiti napore u objašnjavanju te priče“, priznala je na istoj konferenciji.

Pored neposrednih posljedica američkih izbora, među investitorima već neko vrijeme raste zabrinutost da su akcije kompanija povezanih sa vještačkom inteligencijom precijenjene i da se na tržištu stvorio špekulativni balon koji bi mogao da pukne.

(Indeks)