"Putin želi povratak na granice iz 1997. godine"

Sada su Rusi, tokom ovonedjeljnih pregovora iza zatvorenih vrata sa izaslanicima američkog predsjednika Donalda Trampa o okončanju rata u Ukrajini, ponovo iznijeli iste zahtjeve, u nekim slučajevima doslovno istim riječima. Time nastoje da ostvare još veću pobjedu poslije pet godina rata i stotina hiljada poginulih, piše Njujork tajms.

Nepopustljiv ruski stav iznijet je u dokumentu koji su ruski zvaničnici podijelili ove nedjelje, a čiju je kopiju Njujork tajms dobio od osobe uključene u pregovore.

Autentičnost dokumenta potvrdila je još jedna osoba upoznata sa razgovorima. Iz njega proizlazi da ruski predsjednik Vladimir Putin gotovo uopšte nije odstupio od svojih ključnih ciljeva, uprkos dvadesetomjesečnim diplomatskim naporima Trampove administracije da okonča sukob.

Putin želi da promijeni bezbjednosni poredak u Evropi

Ruski zahtjev za povlačenjem snaga NATO-a sa istočnog krila Alijanse, uključujući Poljsku i baltičke države, stavlja pitanje evropske bezbjednosti u samo središte pregovora o Ukrajini.

Dokument takođe otkriva šta se krije iza Putinovih javnih izjava. Ruski predsjednik neprestano insistira na tome da se prije prekida borbi moraju riješiti, kako ih naziva, „temeljni uzroci“ rata, odnosno širok raspon ruskih primjedbi na djelovanje NATO-a i Ukrajine.

Dokument ujedno pokazuje da ekonomski podsticaji koje su Putinovim izaslanicima nudili Džared Kušner i Stiv Vitkof za sada nisu uspjeli da izdejstvuju ustupke od Moskve.

Kritičari upozoravaju da Sjedinjene Američke Države rizikuju da omoguće Putinu da ostvari dugogodišnji cilj – ponovno uspostavljanje sfere uticaja nalik onoj iz sovjetskog doba, koja bi se prostirala sve do centralne Azije.

Rusija je iznijela ove opsežne zahtjeve u trenutku kada bi Putin sljedeće nedjelje trebalo da se sastane sa Trampom u kineskom Šenženu, na godišnjem sastanku privreda azijsko-pacifičkog regiona. Biće to njihov drugi susret tokom Trampovog drugog predsjedničkog mandata.

Rusi kao model spominju Hladni rat i Varšavski pakt

Ruski dokument, datiran 10. novembra, otkriva nove pojedinosti o čvrstom stavu koji je Kremlj zauzeo tokom ovonedjeljnih pregovora u Abu Dabiju, u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

Bio je to prvi put od februara da su se američki, ruski i ukrajinski zvaničnici sastali licem u lice, kao i prvi takav sastanak otkako je Trampova administracija ove jeseni pokrenula novu inicijativu za uključivanje ruskih zahtjeva o evropskoj bezbjednosti u pregovore o Ukrajini.

Dokument predstavlja početnu rusku pregovaračku poziciju, a ruski zvaničnici su tokom razgovora nagovijestili da bi Putin ipak mogao da pokaže određenu fleksibilnost, navode dvije osobe uključene u pregovore, koje su zbog osjetljivosti razgovora želele da ostanu anonimne.

Međutim, ruski zvaničnici su u Abu Dabiju jasno stavili do znanja da Hladni rat i tadašnji vojni savez pod sovjetskim vođstvom, poznat kao Varšavski pakt, smatraju modelom prema kojem bi Evropa mogla da bude uređena nakon završetka rata u Ukrajini.

U decenijama nakon Drugog svjetskog rata Evropa je postala središte sukoba dvije nuklearne sile, a prijetnja ratom neprestano je visila nad kontinentom.

Međutim, Rusi su u Abu Dabiju tvrdili da su odvojene američka i sovjetska sfera uticaja iz tog perioda, kao i komunikacioni kanali i međusobni dogovori koji su ih pratili, zapravo smanjivali rizik od sukoba, prema riječima osoba koje su prisustvovale razgovorima. Ostaje da se vidi koliko će Moskva uspjeti da postigne takvim argumentima.

Trampovi izaslanici pozvali Moskvu da se okrene budućnosti

Jedan američki zvaničnik rekao je da su Vitkof i Kušner poručili Rusima da se mnogo toga promijenilo od decembra 2021. godine, kada je Moskva zahtjevala novi sporazum kojim bi se okončala većina vojnih aktivnosti NATO-a u velikom dijelu istočne i centralne Evrope.

Američki izaslanici pozvali su rusku stranu da se okrene budućnosti, rekao je zvaničnik koji je zbog osjetljivosti pregovora želio da ostane anoniman. Prema njegovim riječima, Trampovi izaslanici spremni su da razmotre nove prijedloge Moskve koji bi uključivali konkretne ruske korake za smanjenje tenzija.

Nakon sastanka u Abu Dabiju, Kušner i Vitkof su u četvrtak otputovali u Moskvu, gdje su se sastali sa Putinom. Tokom dijela sastanka otvorenog za kamere, Kušner je rekao Putinu da su Rusija, Ukrajina, Evropa i Sjedinjene Američke Države već postigle napredak u pitanjima „dugoročne bezbjednosti“.

Međutim, Putin je kasnije američkim izaslanicima poručio da ruski prijedlog iz 2021. godine o povlačenju NATO-a i dalje odražava „našu viziju temelja nedjeljive bezbjednosne arhitekture“, izjavio je nakon sastanka Jurij Ušakov, Putinov savetnik za spoljnu politiku.

Iz Moskve su američki izaslanici u četvrtak otputovali u Dablin, gdje su ukrajinskog predsjednika Volodimira Zelenskog obavijestili o razgovorima. Nakon toga Kušner je izjavio da „sporazum ne može da se postigne bez Evropljana za pregovaračkim stolom“.

Šta sve Rusija zahtjeva od NATO-a i Ukrajine?

Činjenica da je početna ruska pozicija o evropskoj bezbjednosti ove nedjelje ostala gotovo nepromijenjena u odnosu na onu od prije pet godina pokazuje koliko će biti teško pronaći kompromis koji bi Putina naveo da okonča rat.

Dokument kojim je Rusija ove nedjelje iznijela svoj stav nema zaglavlje ni potpis. U diplomatskom žargonu riječ je o takozvanom „non-paperu“, odnosno nezvaničnom dokumentu kojim jedna strana predstavlja svoje stavove.

Ponavljajući zahteve iz decembra 2021. godine, u dokumentu se navodi da države NATO-a moraju da isključe svako dalje širenje Alijanse, kao i „bilo kakve vojne aktivnosti“ u Ukrajini i drugim dijelovima „istočne Evrope, južnog Kavkaza i centralne Azije“.

Dokument pokazuje da je Putin, štaviše, dodatno zaoštrio neke od svojih zahtjeva. Rusija je 2021. godine tražila da NATO odustane od programa nuklearnog odvraćanja koji evropskim saveznicima SAD omogućava učešće u mehanizmima zaštite pod američkim nuklearnim kišobranom.

Sada Moskva zahteva i da Francuska i Ujedinjeno Kraljevstvo isključe mogućnost korišćenja svog nuklearnog oružja za zaštitu drugih evropskih država. O takvoj mogućnosti se tokom protekle godine intenzivno raspravljalo u Evropi, dijelom zbog zabrinutosti u vezi sa Trampovom spremnošću da pritekne u pomoć saveznicima u NATO-u.

Ruski dokument takođe nastoji da zaustavi vojnu pomoć Ukrajini, predviđajući prekid „isporuke bilo koje vrste zapadnog oružja, vojne opreme i proizvoda Ukrajini“. Rusija bi, prema dokumentu, pristala na članstvo Ukrajine u Evropskoj uniji samo pod uslovom da Ukrajina ne učestvuje u zajedničkoj odbrambenoj politici Unije.

Ponavljajući zahtjeve iz 2021. godine, iznijete uoči invazije, Rusija takođe traži da NATO povuče svoje trupe i vojne baze na granice Alijanse iz 1997. godine, prije početka širenja na centralnu i istočnu Evropu. Takav potez oslabio bi odbrambene sposobnosti najranjivijih članica NATO-a, među kojima su Poljska i bivše sovjetske baltičke republike Estonija, Letonija i Litvanija.

Posljednjih dana, nakon što su informacije o čvrstim ruskim zahtjevima iz Abu Dabija počele da cure u javnost, pojedini evropski lideri brzo su ih odbacili kao neprihvatljive.

Poljski premijer Donald Tusk izjavio je u četvrtak da bi „prihvatanje ruskih uslova predstavljalo direktnu prijetnju bezbjednosti Poljske“.

"Jasno je da su oni neprihvatljivi ne samo Ukrajini već prije svega Evropi, a svakako državama poput Poljske", rekao je Tusk u Dablinu.

U pregovorima u Abu Dabiju učestvovao je i general Aleksus G. Grinkevih, najviši američki vojni komandant u Evropi. Grinkevih, koji je ujedno i vrhovni komandant snaga NATO-a u Evropi, tokom razgovora vodio je žustru raspravu sa ruskim zvaničnicima, tražeći od njih da objasne svoju zabrinutost za bezbjednost u Evropi, navode dvije osobe koje su prisustvovale sastanku.

Evropa upozorava da se o njenoj bezbjednosti ne može odlučivati bez nje

Obnovljeni ruski zahtjevi dolaze u trenutku kada su Vitkof i Kušner posljednjih mjeseci pojačali napore da ispune Trampovo obećanje o okončanju rata u Ukrajini. U sklopu tih nastojanja, američki izaslanici produbili su razgovore o mogućim poslovnim sporazumima sa Rusijom i odlučili da otvore pitanje Putinovih dugogodišnjih zahtjeva za pregovorima o novoj evropskoj „bezbjednosnoj arhitekturi“.

Ranije su zagovornici Ukrajine tvrdili da su spremni da razgovaraju sa Rusijom o takvim pitanjima tek nakon što Moskva okonča operaciju. Međutim, okolnosti su se promijenile.

Luksemburški premijer Lik Friden izjavio je u intervjuu da je „prirodno“ da Amerikanci istovremeno razgovaraju sa Rusima i Ukrajincima.

"Ali oni razgovaraju i o budućnosti Evrope. Mi im kažemo: 'Ne možete da razgovarate o budućnosti Evrope bez nas za pregovaračkim stolom'", poručio je Friden.