Dogovor o Hormuškom moreuzu na vidiku, ali Iran postavio Vašingtonu teške uslove

Američki zvaničnik rekao je u petak za Rojters da su Iran i Oman blizu dogovora koji bi mogao otvoriti put ka ponovnom uspostavljanju bezbjedne plovidbe kroz moreuz, koji je prije iranske blokade bio jedna od najvažnijih ruta za transport nafte i gasa.

Iran je zatvorio Ormuski moreuz kao odgovor na američke i izraelske napade na tu zemlju, koji su počeli krajem februara.

Iranski ministar spoljnih poslova Abas Arakči izjavio je u nedjelju da se sporazum sa Omanom o moreuzu nalazi u „završnoj fazi“, ali je ponovio stav koji je iznio i dan ranije – da Teheran neće ponovo otvoriti moreuz sve dok SAD ne ispune određene iranske zahtjeve.

Kako je Arakči rekao, a prenijela iranska novinska agencija Mehr, sporazumom bi bile utvrđene nove plovne rute koje bi se koristile nakon što Vašington ispuni postavljene uslove i moreuz bude ponovo otvoren.

Iran i SAD trenutno ne vode direktne pregovore, a Teheran ih neće ni započeti sve dok Vašington, kako tvrdi Arakči, krši privremeni sporazum potpisan u junu. On je dodao da dvije strane razmjenjuju poruke posredstvom posrednika.

Američki predsjednik Donald Tramp izjavio je u intervjuu za Aksios da SAD prema Iranu trenutno nastupaju „prilično suzdržano“.

„Samo djelimično pregovaramo s njima. Samo posmatramo Iran, koji ima ogromnu inflaciju i činjenicu da nemaju novca“, rekao je Tramp.

Među uslovima i isplata odštete

Arakči je naveo da bi ponovno otvaranje Ormuskog moreuza, između ostalog, zavisilo i od toga da SAD isplate odštetu za štetu koju su, kako tvrdi Teheran, prouzrokovale tokom opsežnih napada na Iran.

Sekretar najvišeg iranskog tijela za nacionalnu bezbjednost Mohamad Baker Zolkadr naveo je i druge uslove. Među njima su prekid američkih prijetnji Iranu, obustavljanje napada na Iran i njegove saveznike u Libanu, Palestini, Jemenu i Iraku, ukidanje američke pomorske blokade u Zalivu, ukidanje sankcija Iranu i oslobađanje zamrznute iranske imovine.

Sjedinjene Američke Države i Izrael započeli su vazdušne udare na Iran prije više od pet mjeseci. Tramp je rekao da su napadi imali za cilj da spriječe Islamsku Republiku u razvoju nuklearnog oružja i oslabe njenu sposobnost da ugrožava region.

Vašington i Teheran dogovorili su prekid vatre u junu, ali su SAD u julu ponovo uvele blokadu iranskog pomorskog saobraćaja u Zalivu. Teheran je taj potez ocijenio kao kršenje primirja, koje je do tog trenutka već bilo narušeno.

„Kada bude objavljen dogovor o ponovnom uspostavljanju nesmetane komercijalne plovidbe, Sjedinjene Američke Države ukinuće blokadu iranskih luka“, rekao je američki zvaničnik za Rojters, pod uslovom da ostane anoniman.

On je dodao da će potezi Vašingtona biti uslovljeni time da Iran ispuni svoje obaveze.

Izjave američkih zvaničnika ukazuju na osjetljiv redoslijed koraka ka postizanju dogovora za koji su izvori ranije rekli Rojtersu da bi Teheranu mogao dati kontrolu nad kretanjem brodova koji kroz Ormuski moreuz ulaze u Zaliv. Predstavnici brodarske industrije upozorili su da takav model ne bi bilo lako sprovesti u praksi.

Ujedinjeni Arapski Emirati saopštili su u subotu da je Iran napao brod povezan sa njihovom državnom naftnom kompanijom. Iz Irana nije odmah bilo komentara.

Iranski Korpus garde islamske revolucije ranije je napadao brodove za koje je tvrdio da su pokušavali da prođu kroz moreuz bez dozvole Irana.

Napadi Huta

Iranski napadi na plovidbu kroz Ormuski moreuz praćeni su pojačanim napadima njegovih saveznika iz Jemena, pobunjenika Huta, koji su gađali brodove i na drugom važnom naftnom pomorskom pravcu, na suprotnoj strani Arabijskog poluostrva, između Crvenog mora i Adenskog zaliva.

Huti su prošlog mjeseca proglasili i pomorsku blokadu Saudijske Arabije u Crvenom moru, tvrdeći da je to odgovor na saudijsku opsadu njihovih snaga u Jemenu.

Rijad je odbacio te optužbe. Saudijska Arabija podržava međunarodno priznatu vladu Jemena.

Jemenska pobunjenička grupa saopštila je da je u nedjelju napala rafineriju Džazan kompanije Saudi Aramko (Saudi Aramco), dva dana nakon što je Saudijska Arabija potpisala odbrambeni sporazum sa svojim sunitskim saveznicima Turskom i Pakistanom.

Sporazum je postignut u uslovima rastuće regionalne nestabilnosti izazvane američko-izraelskim ratom protiv šiitskog Irana.

Saudijsko Ministarstvo energetike saopštilo je da je u rafineriji izbio požar, koji je kasnije ugašen i u kojem nije bilo povrijeđenih. Uzrok požara nije naveden.

Turski ministar spoljnih poslova Hakan Fidan izjavio je da novi savez nije usmjeren protiv Irana niti bilo koje druge države, već da predstavlja opštu obavezu podrške bezbjednosti.

Istovremeno su pojačane borbe između Huta i vladinih snaga u Jemenu.

Jemenska vojska saopštila je u ponedjeljak da je sedam ljudi, među kojima su bili pripadnici vojske i civili, poginulo u napadu Huta na lučki grad Moka na Crvenom moru.

Prema navodima vojske, protivvazdušna odbrana presrela je i oborila 11 dronova Huta koji su učestvovali u napadu.