Evropa upozorila BiH: Policajci mlate uhapšene, domovi socijalne zaštite smrde na urin i fekalije

U izvještaju objavljenom danas, a koji se odnosi na posjetu BiH od 2. do 13. septembra 2024. godine, CPT navodi da je tokom posjete ispitivan tretman osoba lišenih slobode u policijskim agencijama na državnom, entitetskom i kantonalnom nivou, stanje u zatvorskim ustanovama, kao i uslovi u tri doma socijalne zaštite u oba entiteta. Posebna pažnja posvećena je i stranim državljanima uhapšenim po osnovu imigracionih propisa.

Ozbiljne optužbe na račun policije

Kako se navodi u izvještaju CPT je ponovo zaprimio brojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenih osoba od strane policijskih službenika u oba entiteta. Prema iskazima, zlostavljanje je uključivalo šamare, udarce pesnicama i nogama, udarce palicama, kao i udarce kundakom pištolja ili automatskog oružja po različitim dijelovima tijela.

”Najčešće se kao odgovorne jedinice navode specijalne interventne jedinice policije Kantona Sarajevo i Tuzlanskog kantona, Žandarmerija i Specijalna antiteroristička jedinica (SAJ) MUP-a Republike Srpske. CPT zaključuje da osobe lišene slobode od strane ovih struktura imaju stvaran rizik od fizičkog zlostavljanja i ozbiljnih povreda, naročito tokom akcija usmjerenih na borbu protiv narkotika i organizovanog kriminala”, saošptio je Komitet Savjeta Evrope.

Komitet preporučuje da ministarstva unutrašnjih poslova na entitetskom i kantonalnom nivou jasno proglase politiku nulte tolerancije prema torturi i zlostavljanju, uvedu obaveznu audio-vizuelnu evidenciju policijskih saslušanja, unaprijede obuku o tehnikama fizičke kontrole i osiguraju nezavisnu procjenu proporcionalnosti upotrebe sile.

Luđačke košulje, loša higijena, štetočine...

Iako CPT konstatuje smanjenje zatvorske populacije i napore na obnovi zatvorske infrastrukture, ozbiljni problemi i dalje postoje. Posebno se kritikuje praksa smještanja zatvorenika u tapacirane ćelije sa luđačkim košuljama u Kazneno-popravnom zavodu Zenica, za koju se traži hitno ukidanje.

U pritvorskom odjeljenju KPZ Tuzla, uslovi su ocijenjeni kao ispod minimalnih standarda, uz prenatrpanost, lošu ventilaciju, neodržavanje, lošu higijenu i prisustvo štetočina. CPT upozorava i na ozbiljne nedostatke u zdravstvenoj zaštiti zatvorenika, posebno zbog nedovoljnog broja medicinskog osoblja.

Žene u pritvoru i dalje su, kako se navodi, faktički izložene dugotrajnoj izolaciji zbog rascjepkanosti zatvorskog sistema, a Komitet preporučuje uvođenje posebnih ljekarskih pregleda radi identifikacije mentalnih i drugih ranjivosti, uključujući prethodno pretrpljeno nasilje.

Prljave posteljine i nesnosan smrad urina i fekalija

Posebno uznemirujući dio izvještaja odnosi se na stanje u ustanovama socijalne zaštite. U tri doma koja su posjećena, životni uslovi su opisani kao izuzetno loši, bez osnovnog održavanja, čistoće i higijene.

Najgora situacija zabilježena je u paviljonima IV i V Doma u Višegradu, gdje su prostori zapušteni, sa polomljenim vratima i namještajem, uz nesnosan smrad urina i fekalija. Pojedini korisnici ležali su u prljavoj posteljini natopljenoj urinom ili izmetom, bez jastuka ili pokrivača, dok su pojedini boravili potpuno nagi. CPT ocjenjuje da ovakvi uslovi mogu predstavljati nečovječno i ponižavajuće postupanje i zahtijeva hitne mjere sanacije.

U jednom slučaju, žena je zbog opasnosti od samopovređivanja bila vezana za krevet tekstilnim trakama danonoćno – i to nekoliko godina. Komitet je zatražio hitno pronalaženje alternativnih rješenja i smanjenje upotrebe fizičkih sredstava prisile.

Teško zlostavljanje u Imigracionom centru

Izuzetno loši uslovi zabilježeni su i za strane državljane zadržane u kontejneru u Restriktivnoj zoni Aerodroma Sarajevo. Jedna majka sa djecom, uključujući malu djecu, bila je zatvorena tri dana bez ikakvih aktivnosti i bez pristupa boravku na otvorenom.

CPT je zatražio da se kontejner hitno zamijeni adekvatnim objektom za zadržavanje osoba kojima je odbijen ulazak u zemlju. U Imigracionom centru Lukavica zabilježeni su vjerodostojni navodi o teškom fizičkom zlostavljanju osobe sa ozbiljnim mentalnim poremećajem, koju je delegacija zatekla u kritičnom stanju, u samici i bez adekvatne psihijatrijske njege.

Šta su rekli nadležni?

Vlasti Bosne i Hercegovine su u odgovoru na preporuke CPT-a navele da su preduzete mjere u oblasti obuke policijskih službenika, unaprijeđeni mehanizmi prijavljivanja i istrage policijskog zlostavljanja, te da je u okviru Institucije ombudsmena BiH uspostavljen Nacionalni preventivni mehanizam za sprečavanje torture, sa definisanom kadrovskom i operativnom strukturom.