Siniša Pepić: Stabilnost

Kreditni rejting Republike Srpske treba čitati u kontekstu posljednjih nekoliko godina, a ne izolovano. Sankcije, otežan pristup finansijskim kanalima i stalan politički pritisak nisu bili apstraktna kategorija, nego su imali direktan efekat na budžet, bankarski sektor i mogućnost finansiranja. U takvim okolnostima očuvati likvidnost, redovno servisirati obaveze i sačuvati funkcionalnost institucija bio je mnogo veći izazov nego što to danas izgleda.

Zato potvrda rejtinga „B“ uz promjenu izgleda sa negativnog na stabilan ima posebnu težinu. Standard & Poor’s je time praktično konstatovao da se finansijski položaj Republike Srpske stabilizovao u odnosu na period kada su rizici bili znatno izraženiji. Za mene je važnije šta stoji iza te promjene nego sama oznaka rejtinga.

Ključni trenutak bilo je ukidanje američkih sankcija krajem prošle godine. To je bio politički događaj, ali sa vrlo konkretnim finansijskim posljedicama. Suženi kanali su počeli da se otvaraju, pristup kapitalu se popravio, a Republika Srpska je u kratkom roku ponovo uspjela da izađe na međunarodno tržište. Kada se tome doda da je do tog trenutka budžet ostao stabilan i da su obaveze uredno servisirane, onda je jasno zašto današnja ocjena S&P-a izgleda drugačije nego prije nekoliko mjeseci.

U tome je i glavna ekonomska poruka. Republika Srpska nije dočekala povoljnije političke okolnosti kao finansijski oslabljen sistem koji tek treba da se oporavlja. Dočekala ih je sa očuvanom budžetskom disciplinom i institucionalnom funkcionalnošću. Zato je mogla relativno brzo da iskoristi promjenu okruženja.

To treba reći i bez lažne skromnosti. Aktuelna vlast je u periodu najvećeg pritiska nosila odgovornost za budžet i javne finansije i taj period je završen bez finansijskog kolapsa koji je godinama najavljivan. U političkoj raspravi se o tome može imati različit stav, ali ekonomski rezultat postoji i vidljiv je.

Upravo zbog toga oktobarski izbori dolaze u osjetljivom trenutku. Republika Srpska tek sada ulazi u fazu u kojoj se rezultati očuvane stabilnosti mogu pretvoriti u povoljnije finansiranje, investicije i nešto veći manevarski prostor za ekonomsku politiku. U takvoj situaciji kontinuitet nije tek politička fraza, nego pitanje predvidljivosti.

Tržišta ne vole nagle promjene pravila, a investitori još manje vole institucionalnu neizvjesnost. Kada je jedan sistem tek prošao kroz period sankcija i pritisaka i ponovo otvorio pristup međunarodnom kapitalu, onda je racionalno sačuvati ono što je dalo rezultat i popravljati ono što nije.

U tom smislu, pred Republikom Srpskom sada nije vrijeme za velike eksperimente. Potrebna je politika kontinuiteta u javnim finansijama, stabilnosti institucija i jasnog ekonomskog pravca. Izbori će, naravno, odrediti ko će tu politiku voditi, ali bi bilo neozbiljno zanemariti činjenicu da je sadašnji model izdržao najteži test u posljednjih nekoliko godina.

Republika Srpska je iz perioda sankcija izašla sa stabilnim budžetom, obnovljenim pristupom kapitalu i poboljšanom kreditnom perspektivom. To je dovoljno konkretan rezultat da se na njemu gradi naredna faza.

I upravo bi to trebalo da bude glavni ekonomski kriterijum u mjesecima koji dolaze.