Od Karađorđa do Svesrpskog sabora

Zrelost jedne ideje najbolje je opisao Viktor Igo rekavši da je „od svih armija sveta jača ideja čije je vreme došlo”. Srpska državnost i suverenitet oličeni su u Sretenju, prazniku o kojem se susreću Srbi, istorija, državnost i ustavnost. Na Sretenje je srpski narod, prvi put u modernom dobu, iskazao svoju volju kako bi od istorijskog objekta postao politički subjekat. Vojna revolucija, usvajanje ustavnih akata i organizovanje državne vlasti tokom Prvog ustanka označili su veliki povratak srpskog naroda na istorijsku pozornicu, dok je ustavna revolucija 1835. godine bila njegov ulazak u ustavnu epohu. Sretenjskim ustavom ne samo da su ukinuti feudalni odnosi i ropstvo, nego je uvedena i podela vlasti te su uspostavljena građanska prava i slobode.

Prvi srpski ustanak, Sretenjski ustav i proglašenje Republike Srpske primer su tri izuzetna konstitucionalna trenutka jednoimene volje srpskog naroda. U njima se ogleda večna težnja srpskog naroda da živi u državi koja izražava njegov identitet. Ako je 1804. godina označila povratak srpskog naroda na istorijsku scenu, a 1835. njegov ulazak u ustavnost, onda 1992. godina predstavlja povratak srpske državnosti na levoj obali Drine. Republika Srpska je danas konstitutivni državnopravni subjekat i entitet sa Ustavom garantovanim nadležnostima, koji odlučuje o sopstvenom ustavnom poretku unutar složene zajednice. Republika Srpska je izraz unutrašnje suverenosti srpskog naroda sa svim elementima državnosti – teritorijom, stanovništvom i vlašću.

Republika Srpska

Stevandić: Sloboda Srbije i Srpske je najljepše Sretenje

Odluka Svesrpskog sabora iz 2024. godine kojom je Sretenje proglašeno i Danom državnosti Republike Srpske predstavlja ugaoni kamen srpske budućnosti i krunski konstitutivni trenutak, nakon kojeg Sretenje i zvanično postaje zajednički simbol srpskog naroda.

Sretenjski suverenitet kao ustavni optimizam

Sretenjski suverenitet srpskog naroda nije istorijska kategorija, već trajna ustavna misao koja nas podseća da državnost nije data jednom za svagda. U pitanju je konstantna borba, koja zahteva političku volju, odgovornost svakog pojedinca i spremnost na žrtvu.

Suverenitet nije nužno celovit. Može biti podeljen, funkcionalno raspoređen i unutrašnje razgraničen. U složenim državama, kakva je dejtonska BiH, članice poseduju visok stepen unutrašnje državnosti koja se ogleda u njihovoj sposobnosti da konstituišu vlastiti pravni poredak i političke institucije.

Sretenje povezuje Karađorđevu ustaničku Srbiju, ustavnu Srbiju i Republiku Srpsku kao savremeni izraz srpske unutrašnje državnosti. Deklaracija o zaštiti nacionalnih i političkih prava i zajedničkoj budućnosti srpskog naroda potvrđuje da je sabornost rezultat političke volje, zrelosti i ustavnog optimizma srpskog naroda. Slobodan Jovanović je pisao da je prilikom stvaranja, a rekli bismo i očuvanja države, „narodnosna svest najvažnija od svih činilaca”. Razumevanje značaja ustanka, prvog Ustava i obnovljene državnosti, podrazumeva i postojanje svesti o opasnostima koje prete, o onima koji bi ponovo želeli da čizmom stanu na vrat srpskom orlu. Odgovor na te izazove su nacionalno jedinstvo, obrazovanje i institucionalna snaga.

Sabornost, obrazovanje i državotvorna budućnost

Sabornost srpskog naroda nije usmerena protiv drugih, već ka očuvanju sopstvenog identiteta, prava i budućnosti u skladu sa međunarodnim pravom i demokratskim principima.

Važno je naglasiti ulogu svih obrazovnih institucija u procesu izgradnje i očuvanja državnosti, suvereniteta i sabornosti. Nasušno je potrebno da mladi i obrazovani ljudi budu nacionalno osvešteni i apsolutno svesni da je jedinstvo uslov opstanka suvereniteta i državnosti. Srpski težak je kroz istoriju nosio državu na svojim plećima, a sada je vreme i da se srpski učeni ljudi zauzmu i odbrane je snagom reči i istine, negujući pravnu i političku kulturu. Srpski narod ne sme propustiti priliku da prigrli svoje istorijsko pravo na sopstveni suverenitet, posebno u uslovima rađanja novog sveta u kojem će suverenizam gospodariti. Za očuvanje srpske državnosti i suvereniteta potrebno je jedinstvo oko ključnih nacionalnih pitanja, kako bi srpsko pitanje konačno dobilo svoj odgovor.

Republika Srpska

Cvijanović: Neka nam veličanstveni podvizi iz prošlosti budu trajna inspiracija i putokaz za budućnost

Sretenjski suverenitet nije epski mit, već zavet budućnosti u kojoj će srpski narod biti čuvar svojih prava i neimar svoje državnosti, u Srbiji, u Republici Srpskoj, u Crnoj Gori i u svakom prostoru svog istorijskog trajanja, negujući ideju državotvornosti prekinutu u 15. veku u liku poslednjeg despota Srbije i kralja Bosne – Stefana Tomaševića. Tragično, ali i simbolično kao putokaz za budućnost koja će neumitno doći, u Stefanovoj sudbini je sabran kraj jedne epohe i nagoveštaj buduće obnove, prenosi Politika.

Piše: Marko Šukalo