Informacija o potrebi zatvaranja kancelarije OHR-a

Kristijana Šmita, političara Hrišćansko-socijalne unije i nekadašnjeg ministra poljoprivrede Savezne Republike Njemačke je za funkciju visokog predstavnika nominovala njemačka vlada 2021. godine.

Imenovanju novog visokog predstavnika su se oštro protivili srpski politički predstavnici u Republici Srpskoj i institucijama BiH, pozivajući predstavnike međunarodne zajednice u BiH da to spriječe i da omoguće zatvaranje Kancelarije visokog predstavnika u 2021. godini.

Uprkos tome, Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira je 27. maja 2021. godine imenovao Krisitijana Šmita za visokog predstavnika čiji početak mandata se računa od 1. avgusta 2021. godine, s obzirom na to da je tada stupila na snagu ostavka Valentina Incka. O imenovanju novog visokog predstavnika se raspravljalo na sjednici Savjeta bezbjednosti 29. juna 2021. godine gdje je vidljivo da su predstavnici SAD, Velike Britanije i Francuske smatrali da za imenovanje visokog predstavnika nije bitna uloga Savjeta bezbjednosti, a da su predstavnici Rusije i Kine isticali da je uloga Savjeta bezbjednosti u tom procesu nezaobilazna. Upravo ova činjenica, da ne postoji saglasnost Savjeta bezbjednosti na imenovanje Kristijana Šmita, je prvi razlog protivljenja visokom predstavniku, a drugi razlog protivljenja se nalazi u upotrebi takozvanih Bonskih ovlašćenja.

Postoje dva uslova za postavljenje visokog predstavnika, a to su imenovanje od Upravnog odbora Savjeta za implementaciju mira i saglasnost Savjeta bezbjednosti na to imenovanje, data odgovarajućom rezolucijom. Iako u članu I stav 2. Aneksa 10 je propisan samo jedan uslov za postavljenje, a to je rezolucija Savjeta bezbjednosti, zahvaljujući Zaključcima Konferencije o implementaciji mira iz 1995. godine i uspostavljenoj praksi prilikom kasnijih imenovanja, Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira je dobio zadatak da imenuje visokog predstavnika, nakon čega dolazi saglasnost Savjeta bezbjednosti. Dakle, u praksi je prihvaćeno da Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira učestvuje u procesu postavljenja visokog predstavnika, iako to nisu dogovorile strane ugovornice Aneksa 10. Imajući u vidu da Kristijan Šmit nije dobio saglasnost na svoje imenovanje od Savjeta bezbjednosti odgovarajućom rezolucijom, on se ne može smatrati visokim predstavnikom.

Tumačenjem člana II Aneksa 10 vidljivo je da normativna ovlašćenja visokog predstavnika ne postoje. Ma kako da se primijeni član V Aneksa 10, koji se odnosi na ovlašćenje visokog predstavnika da ima konačnu nadležnost tumačenja Aneksa 10, nije moguće protumačiti ovaj aneks u smislu da visoki predstavnik može da donosi zakone i njegove izmjene i dopune, kao i izmjene i dopune ustava entiteta. Ni u takozvanim Bonskim ovlašćenjima ne postoji ništa što bi ukazivalo na normativna ovlašćenja visokog predstavnika. Pored toga Bonska ovlašćenja su sporna zbog proširivanja nadležnosti visokog predstavnika bez izmjene člana II Aneksa 10, u kojem su propisane njegove nadležnosti, i bez saglasnosti potpisnica Aneksa 10. Da visoki predstavnik ne može imati normativna ovlašćenja govori i činjenica da je to suprotno demokratskom principu suvereniteta naroda koji traži da zakone usvaja tijelo koje je narod izabrao i Prvom Protokolu uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima. Ovo je suprotno i Aneksu 4 – Ustavu BiH koji pravo donošenja i izmjena zakona i donošenje ustavnih amandmana daje Parlamentarnoj skupštini, a protivno je i ustavima entiteta koji ova prava dodjeljuju svojim parlamentima. Činjenica da su visoki predstavnici značajno preoblikovali pravni i politički sistem BiH koristeći normativna ovlaštenja za koja ne postoji valjan pravni osnov, govori da će u budućnosti nastati veliki problemi u pogledu validnosti zakona i njihovih izmjena i dopuna i ustavnih amandmana na ustave entiteta, što će dovesti do novih napetosti i kriza u BiH. Međunarodni intervencionizam umjesto da je smanjio jaz između nekadašnjih zaraćenih strana, on ga je samo dodatno produbio.

Kristijan Šmit je donio odluku da okonča svoju službu u BiH, što je potvrđeno iz Kancelarije visokog predstavnika u BiH, u ponedjeljak 11. maja. O odluci je obavijestio Upravni odbor Savjeta za implementaciju mira te zatražio da započnu proces imenovanja njegovog nasljednika i naglasio je da će nastaviti obavljati dužnost visokog predstavnika tokom procesa izbora.

Sadašnje stanje otvara dvije opcije. Prva je imenovanje novog visokog predstavnika, a druga je zatvaranje Kancelarije visokog predstavnika. Za Republiku Srpsku je najbolja opcija zatvaranje Kancelarije. Prelazno kompromisno rješenje bi moglo biti i opstanak Kancelarije bez takozvanih Bonskih ovlšćenja uz jasno ograničenje trajanja mandata i garanciju da je to posljednji visoki predstavnik. U svakom slučaju, vojna misija Altea treba da ostane.

Da bi smo ojačali pregovaračku poziciju Republike Srpske i njenih predstavnika u budućim razgovorima u vezi sa sudbinom Kancelarije visokog predstavnika, Narodna skupština Republike Srpske treba da razmotri stavove u vezi sa podrškom zatvaranju Kancelarije i da ju zajedno pruže pozicija i opozicija. Bitno je da međunarodna zajednica dobije jedinstven stav iz Republike Srpske o ovom pitanju.

Ukoliko se imenuje novi visoki predstavnik sa takozvanim Bonskim ovlašćenjima, treba jasno naglasiti da će Republika Srpska koristiti sva pravna i politička sredstva borbe, koja uključuju otežavanje konstituisanja institucija BiH poslije opštih izbora u oktobru, povlačenje predstavnika iz Parlamentarne skupštine BiH, Predsjedništva BiH i Savjeta ministara BiH. Zašto bi naši predstavnici učestvovali u formiranju i radu institucija BiH ako postoji neko ko će to raditi umjesto njih. Ovakav način borbe za pozicije Republike Srpske je demokratski, legitiman i ne predstavlja krivično djelo.