Da li će vještačka inteligencija zamijeniti i neke naučnike?

Naučno istraživanje je obično dugo i zahtjevno – čak i onda kada ne mora da se ide u laboratoriju ili na teren. Vremena ni novca nikad dovoljno, pa to često bude frustrirajuće. Tu u igru ulaze „kolege“ – programi vještačke inteligencije (VI).

Prije dvije godine je Sakana.ai (Sakana.ai), nova firma iz Tokija, predstavila „VI naučnika“. Taj sistem bi trebalo da je u stanju da od nule započne i dovrši mašinsko učenje i da za najviše 15 dolara proizvede naučni rad.

Modelu ne treba nikakva ljudska pomoć – sam postavlja hipotezu, sam nalazi rezultate. Čak i sam evaluira kvalitet rada, što je obično posao drugih, nezavisnih naučnika.

Aljkava vještačka inteligencija

Naučnici od krvi i mesa su odmah testirali tu alatku i nisu bili oduševljeni. Tada su napisali da VI zaista sačini naučni rad, ali poput „nemotivisanog studenta osnovnih studija koji žuri da preda rad na vrijeme“.

Bilo je nepotpunih pasusa, zastarjelih ili krnjih izvora i često potpuno izmišljenih numeričkih rezultata. U jeziku VI svijeta, to se naziva „halucinacijom“.

Pa ipak, ljudi su mislili da stvar obećava, posebno zbog brzine. Dok bi onom „nemotivisanom studentu“ trebalo barem 20 sati rada, mašini treba 3,5 sata, po cijeni između 6 i 15 dolara.

A šta može sada?

Sada, godinu i po nakon te prve mršave ocjene, Sakana.ai je testirao unaprijeđenu verziju. Podmetnuli su tri naučna rada koja je generisala vještačka inteligencija među 40 radova koje su napisali ljudi. Svi radovi su onda ušli u recenziju tokom jedne radionice o mašinskom učenju.

Ljudi koji su ih pregledali znali su da su neki radovi djelo VI, ali nisu znali koji.

Oko 70 odsto radova prošlo je prvu rundu kontrole, među njima i jedan koji je djelo VI. To znači da je barem taj jedan rad zadovoljio standarde ove radionice koji su, doduše, niži nego inače.

„Studiju (VI) koja je prihvaćena nisu svi naučnici gledali kao provjeren naučni članak“, kaže Jakob Make, profesor mašinskog učenja.

Posljednja verzija japanskog VI naučnika i dalje ima mane – nedovoljno razrađene ideje, probleme u strukturi i „halucinacije“.

Ali njihova evaluacija pokazuje da radovi vremenom postaju kvalitetniji, te djeluje da više nije futurizam vrijeme kada će se VI zaista baviti naukom.

Ovaj alat vještačke inteligencije funkcioniše za „in siliko“ (in silico) istraživanja – kompjuterski intenzivna istraživanja. Ne zamjenjuje ljudske naučnike – već služi kao alat za ubrzavanje istraživanja, generisanje hipoteza i brzo testiranje ideja.

Međutim, ne može da sprovodi istraživanja koja zahtijevaju fizički rad, kao što su rad u laboratoriji, terenski rad u biologiji ili interakcija sa ljudima – što je neophodno za kliničke studije ili intervjue u sociologiji.

VI kao rješenje za neefikasnost?

Sistemi vještačke inteligencije, osim što su brzi, takođe su i neumorni – ne spavaju i ne treba im kafa. Troše struju i nešto koštaju, ali opet neuporedivo manje nego ljudi.

Vještačka inteligencija troši ogromne količine energije – ali i vode.

To znači više rezultata za manje vremena. A to znači veću efikasnost naučnih otkrića.

Ima još nešto – kada istražuju ljudi, ishod zavisi od velikog broja ljudskih odluka. Gotovo da nema šanse da dvojica naučnika imaju sasvim isti pristup. VI bi tu trebalo da bude „objektivnija“.

Tu postoji začkoljica, navode antropološkinja Liza Meseri i neuronaučnica Moli Kroket, koje govore o „monokulturi nauke“.

Pojam monokulture poznat je iz poljoprivrede – ako se na jednoj njivi uvijek sadi isto, prinos isprva raste, ali usjev vremenom postaje ranjiviji na štetočine.

Jednako tako, neki se boje da bi istraživanja VI mogla da se odvijaju bez nijansi koje donosi ljudski dodir. Tako se rizikuje sužavanje spektra nauke, ali i sistemske greške koje neće imati ko da primijeti.

„Najveći rizik je da se previše povjerenja pokloni rezultatima koje generiše VI. Ključna kontramjera je sposobnost ljudi da kritički razmišljaju“, kaže Irina Gurevič, profesorka na Tehničkom univerzitetu Darmštat (Technische Universität Darmstadt).

U prevodu: bez ljudskog mozga možda ćemo proizvoditi više „znanja“, ali razumjeti manje. Kao i u drugim oblastima, i u nauci se uz VI može mnogo dobiti – ali uz veliki ulog.