Znate li zašto je baš Kraljević Marko postao najveći junak srpske narodne poezije?

Nema tačnog odgovora na pitanje šta je to baš Marka Kraljevića odredilo za glavnog nosioca srpske narodne epike. Predanja su dugo tragala za istorijskim likom koji će u sebi objediniti sve najbolje osobine jednog istinskog junaka i nekako se taj točak zaustavio baš na liku Marka Mrnjavčevića, sina kralja Vukašina.

Marko je tako od “obične” istorijske ličnosti postao fenomen koji i danas izučavaju istoričari širom Balkana, a čak mu je i smrt ušla u legendu!

Marko Mrnjavčević ulazi u istoriju

Marko Mrnjavčević istorijska je ličnost o kojoj danas zapravo ne znamo mnogo. Njegova sudbina je duboko tragična jer je djetinjstvo proveo u doba najvećeg procvata srpske države, samo da bi kao zreo čovek svjedočio njenom slomu i potpunom krahu. Neki vole da ga nazivaju i posljednjim pravim srednjovjekovnim vitezom na ovim prostorima, ali je jedino neosporno da je riječ o posljednjem srpskom srednjovjekovnom kralju... makar “na papiru”.

Naime, nakon što se njegov otac, kralj Vukašin, proglasio za savladara cara Uroša, Marko je dobio titulu “mladog kralja” – kraljevića, po kojoj će u istoriji ostati poznatiji nego po "pravom" prezimenu. Nakon što mu je otac poginuo u Maričkoj bici 1371. godine, a car Uroš umro iste godine bez potomaka, Marko je faktički postao jedini pravi nasljednik nemanjićkog prestola.

Ipak, ovo mu nije mnogo značilo. Bilo je to vrijeme jakih velmoža koji nisu željeli ni cara ni gospodara, pa je Marko zapravo vladao samo svojom teritorijom u zapadnoj Makedoniji, sa Prilepom kao prestonim gradom.

Spreman da bude najmoćniji čovjek u državi, a pretvoren u tek još jednog oblasnog gospodara, Marko Mrnjavčević je u nekom momentu između Maričke bitke 1371. i Kosovske bitke 1389. postao turski vazal, ali se ne zna tačno kada ni pod kojim uslovima.

Ono što ga čini još misterioznijim jeste činjenica da se ne pominje kao učesnik nijednog boja iz tog vremena osim Bitke na Rovinama.

Pa ipak, narodni pjevač upravo je njega izabrao da mu dodijeli titulu najhrabrijeg i najvećeg junaka sa ovih prostora.

Marko Kraljević ulazi u legendu

Istoričari danas vole da vjeruju da je počasno mjesto najvećeg junaka srpske istorije Marko zaslužio zbog toga što je bio istinski heroj "malog čovjeka" – prije megdandžija nego učesnik ratova, zaštitnik običnog svijeta, a ne svojih interesa.

A u vrijeme kada se sve oko njega raspadalo, narodu ništa drugo nije ni preostalo...

I kao takav branitelj, Marko postaje legenda – ore drumove, razgoni Turke janjičare, druži se sa vilama, pola pije, pola Šarcu daje... Sve može, svuda stiže i iz svakog megdana izlazi kao pobjednik. Ne boji se nikoga do Boga. Sudi “ni po babu ni po stričevima”, već uvek po pravdi i zakonu. Prek, svojeglav, tvrdoglav, ali suštinski – pravedan i dobar.

Na kraju, epika i istorija spojile su se u jedno da opišu smrt ovog junaka...

Marko ulazi u vječnost

Bio je 17. maj 1395. godine. Ogromna turska vojska spremala se za Bitku na Rovinama kako bi kaznila vlaškog vladara Mirču I zato što se drznuo da upadne na njihovu teritoriju. U redovima Osmanlija bila su i trojica srpskih vazala – Konstantin Dragaš, despot Stefan Lazarević i kralj Marko.

Čekajući da nastupi borbeni čas, hrišćani su razgovarali o boju koji ih čeka. Mnoge od njih mučilo je to što će mačeve podići protiv braće i što se bore za neprijatelja. Kako biti vazal, a sačuvati obraz i ne pogaziti veru?

Mučile su ove crne misli i Marka. Najveći dio života proveo je boreći se protiv Turaka, samo da bi dočekao da im, onda kada više nije bilo izbora, služi. Šta učiniti?

Na kraju, Bitka na Rovinama bila je velika pobjeda hrišćanske vojske. Osmanlije su bile primorane da se povuku, a negde na bojnom polju, među hiljadama mrtvih, svoje kosti ostavio je i kralj Marko, najveći epski junak Balkana.

Ali, to nije bio kraj priče! Godinama kasnije, pišući o ovom događaju u Žitiju despota Stefana Lazarevića, Konstantin Filozof zabeležio je posljednje riječi Marka Kraljevića. A on je rekao: “Ja kažem i molim Gospoda da bude hrišćanima pomoćnik, a ja neka budem prvi među mrtvima u ovom ratu.”

Ako je ovo istina, Marko je negdje na nebu bio srećan.