Još jedan toplotni talas, temperature i preko 40 stepeni – kad nas očekuje osvježenje i porast nivoa rijeka

Poslije kratkog predaha, Srbija ponovo ulazi u toplotni talas. Iako se približava kraj avgusta i obdanica je sve kraća, vazdušne mase su sve toplije. Prema upozorenju Republičkog hidrometeorološkog zavoda, temperature će širom zemlje biti između 35 i 40 stepeni, dok u centralnim i južnim krajevima lokalno mogu dostići 42 stepena.

Meteorolog Slobodan Sovilj kaže za RTS da kalendar više nije dovoljan pokazatelj kada će se završiti ljetnje vrućine.

Kako ističe, toplotni talasi poslednjih godina počinju ranije i završavaju se kasnije, pa su tropski i vreli dani sve češći i tokom početka jeseni.

Vreo afrički vazduh stiže preko Sredozemlja

Novi talas vrućine dolazi sa severa Afrike, ali do Balkana stiže preko centralnog Sredozemlja – južne Italije, Jadranskog i Jonskog mora.

Zbog toga će, kako kaže, raspored najviših temperatura biti drugačiji nego tokom prethodnog toplotnog talasa. "Dok su tada najviše vrijednosti bilježene u Vojvodini i zapadnoj Srbiji, ovoga puta najveći intenzitet očekuje se u dolinama Južne, Zapadne i Velike Morave. Tamo će lokalno temperatura dostići i 42 stepena", objašnjava Sovilj.

Istovremeno, naglašava Sovilj, zapadnije od Balkana situacija će biti potpuno drugačija.

Frontalni sistemi pružaće se od istočne Španije, preko jugoistočne Francuske i sjeverne Italije, oblasti Alpa, Austrije i Češke. U tim oblastima očekuju se česti pljuskovi, grmljavine, grmljavinske nepogode i lokalno velike količine padavina, navodi meteorolog.

To praktično znači da će se grmljavinska aktivnost zadržati zapadnije, dok će nad Balkanom i Srbijom dominirati vreli afrički vazduh.

Zašto su cikloni ovog ljeta "zaobišli“ dio Evrope

Ovakva raspodela meteo-prilika povezana je i sa kretanjem atmosferskih sistema. Sovilj objašnjava da su klimatske promjene doprinijele tome da se uobičajene putanje atlantskih ciklona sve češće pomijeraju.

Prema njegovim riječima, tokom ovog ljeta aktivnost atlantskih ciklona bila je izmještena, što je dovelo do dugotrajnih sušnih perioda u delovima Evrope. Problem nije samo u višim temperaturama, već i u tome što se mijenjaju uobičajeni obrasci kretanja vazdušnih masa i ciklona.

"Klimatske promjene ne dovode samo do povećanja temperature ili do povećanja ekstremnih kratkotrajnih kišnih epizoda ili produžavanja sušnih perioda između tih kišnih epizoda, nego one remete uobičajenu putanju premještanja ciklona“, objašnjava Sovilj.

Zbog toga su sve češće i atipične sinoptičke situacije – dugi periodi vrućine i suše, ali i nagli prodori veoma hladnog vazduha ili ekstremne padavine.

Kao primjer, Sovilj je podsjetio na situaciju od septembra prošle godine, kada je bilo izuzetno toplo, a već početkom oktobra uslijedio je snažan hladan prodor i rekordne snežne padavine u jugozapadnoj, južnoj i jugoistočnoj Srbiji. Na Kopaoniku je tada izmjereno 59 centimetara snijega.

Postepeni rast vodostaja

Ističe da se takve posljedice ovakvih vremenskih obrazaca već su vidljive na vodostajima ali i s druge strane, očekuje i poboljšanje hidrološke situacije.

U gornjem slivu Dunava očekuju se padavine, pa bi vodostaj u Mađarskoj u narednih pet do šest dana mogao da poraste između 40 i 60 centimetara, kaže Sovilj.

Dodatne padavine očekuju se u Austriji, Češkoj i južnoj Njemačkoj, što bi u narednih 10 do 15 dana trebalo da se vidi i na vodostaju Dunava u Srbiji.

Kod Bezdana je vodostaj trenutno ispod minus 160 centimetara, veoma blizu istorijskog minimuma od minus 169 centimetara, zabilježenog 4. avgusta ove godine.

Nizak vodostaj već je napravio probleme u proizvodnji električne energije u Đerdapu, ali i u sistemima za hlađenje nuklearnih reaktora u Mađarskoj i Rumuniji. Sovilj upozorava da ovakve situacije ne bi trebalo posmatrati kao izolovane izuzetke.

Klimatske prognoze ukazuju da će ljeta u budućnosti sve češće biti obilježena produženim periodima velikih vrućina, istovremeno praćenih deficitom padavina, upozorava Sovilj.

Dvadeset tri uzastopna tropska dana

Koliko su se promijenili ljetnji uslovi pokazuju i podaci o temperaturama. Nekada su tokom ljeta u prosjeku bilježena svega dva ili tri dana sa temperaturom iznad 35 stepeni.

Od 26. jula do 17. avgusta zabilježena su 23 uzastopna tropska dana. Srednja maksimalna temperatura tokom tog perioda iznosila je čak 35,1 stepen.

U Beogradu je time postavljen novi rekord u dužini toplotnog talasa, dok su 2024. godine pojedine meteorološke stanice bilježile još duže nizove tropskih dana. Ćuprija je tada imala niz od 6. jula do 8. septembra, dok su Novi Sad, Sombor i Veliko Gradište beležili nizove od 40 do 50 tropskih dana, podseća Slobodan Sovilj.

Sovilj navodi da su stručnjaci Instituta za meteorologiju utvrdili da ljeto poput 2024. godine nije moguće objasniti bez uticaja klimatskih promjena.

Šta nam donosi "El Ninjo"

Na globalne vremenske prilike utiču i veliki klimatski fenomeni, među kojima je "El Ninjo". Sovilj ga opisuje kao svojevrsnog "dirigenta“ vremenskih prilika na planeti.

Prema njegovim riječima, sada se ulazi u najizraženiju fazu "El Ninja", period u kojem se generalno obaraju globalni temperaturni rekordi i povećava broj toplotnih talasa i sušnih perioda u pojedinim dijelovima svijeta.

To, međutim, ne znači da će svako naredno ljeto biti ekstremno toplo. Moguće je i ljeto sa više nepogoda, poput 2023. godine, koje je takođe bilo toplije od proseka. Ipak, dugoročni rizik od većeg broja tropskih i vrelih dana je sve izraženiji, kaže Sovilj.

Kratak predah, pa temperature ponovo iznad 30

Prvi osjetniji predah od vrućine stiže poslije utorka, ali neće dugo trajati.

Sovilj ističe da će prodor svežijeg vazduha oboriće temperature na dva do tri dana, ispod 30 stepeni.

"Poslije toga, krajem avgusta i početkom septembra, ne očekuje se povratak ovako ekstremnih vrućina, ali će temperature ponovo biti nešto iznad 30 stepeni", zaključuje Sovilj.

(RTS)