Evropa gori: Rat na ulicama, hiljade uhapšenih, neredi se šire i na druge zemlje

Najdramatičnije je u Francuskoj, gdje je tokom i nakon protesta uhapšeno više od 2.000 ljudi. Ministar unutrašnjih poslova Loran Nunjez potvrdio je da su širom zemlje zabilježeni brojni slučajevi paljenja objekata, uništavanja javne imovine i pljačke prodavnica.

Razmjere razaranja pokazuju i podaci trgovačkog sektora. Prema riječima Aleksandra Bompara, direktora kompanije „Karfur“ i predsjednika Federacije za trgovinu i distribuciju, na udaru izgrednika našlo se oko 1.500 trgovaca. Ukupna materijalna šteta procjenjuje se na stotine miliona evra.

Pariz nakon žestokih sukoba: Polomljeni izlozi, požari i suzavac

Francuska prijestonica našla se u središtu nemira, a posebno teške scene zabilježene su na Trgu Republike, jednom od najpoznatijih mjesta okupljanja demonstranata u Parizu.

Tanjug/AP/Emma Da Silva

Protesti su u subotu, 17. oktobra, okupili veliki broj građana, ali su se tokom dana izdvojile grupe koje su počele da se sukobljavaju sa policijom. Na pripadnike snaga bezbjednosti bacano je kamenje, boce i drugi predmeti, dok je policija odgovarala suzavcem i šok-bombama.

Ulice oko trga bile su pod snažnim policijskim nadzorom. Na pojedinim lokacijama izbijali su požari, a iznad zgrada mogao se vidjeti gust dim. Demonstranti su se povlačili pred intervencijama policije, da bi se zatim ponovo okupljali u okolnim ulicama.

Poseban problem predstavljala su neprijavljena okupljanja, organizovana posredstvom društvenih mreža. Policija je blokirala pojedine prilaze i uspostavljala bezbjednosne kordone kako bi spriječila nove sukobe.

Tanjug/AP/Thibault Camus

Nasilje nije ostalo ograničeno na Pariz. Iz više francuskih gradova stizali su izvještaji o napadima na javne institucije, paljenju objekata, uništavanju autobuskih stajališta i barikadama na saobraćajnicama. Na meti su bile i prodavnice, iz kojih je tokom nereda odnošena roba.

Građani potreseni prizorima razaranja

Nedelja je za mnoge stanovnike Pariza protekla u obilasku mjesta koja su prethodnog dana bila poprište sukoba. Razbijena stakla, oštećeni objekti i tragovi požara svjedočili su o razmjerama nasilja.

Tanjug/AP/Emma Da Silva

Među onima koji su došli da vide posljedice bila je i Mari Perenj, koja je za Al Džaziru opisala kako su ona i suprug pokušali mirno da priđu Trgu Republike, ali su se našli na udaru suzavca.

Perenj je navela da je željela da obiđe mjesto do kojeg kao učesnica prethodnog protesta nije uspjela da dođe. Prizori koje je zatekla ostavili su je zatečenom, posebno zbog količine uništene imovine.

Slično iskustvo imao je i 74-godišnji Žan Foasi. Namjeravao je da se pridruži demonstrantima, ali je odustao kada je naišao na policijski kordon, požare i uznemirene ljude.

Kako je ispričao, situacija je djelovala toliko opasno da je odlučio da se vrati kući. Priznao je da se uplašio, iako čitav život živi u Parizu.

Tanjug/AP/Laurent Cipriani

Dvadesetšestogodišnja Margo Ed, s druge strane, smatra da su zahtjevi demonstranata opravdani, ali da su nasilne grupe nanijele veliku štetu samom protestnom pokretu.

Ona nije mogla da učestvuje u okupljanjima zbog poslovnih obaveza i nije očekivala da će demonstracije dobiti toliko nasilan tok. Prema njenom mišljenju, izgrednici su svojim postupcima potisnuli u drugi plan probleme zbog kojih su građani izašli na ulice.

Makron pod pritiskom, opozicija traži odgovornost

Dok javnost očekuje odgovor vlasti, francuski predsjednik Emanuel Makron suočava se sa sve snažnijim kritikama zbog načina na koji je država reagovala na nemire.

Tanjug/AP/Laurent Cipriani

Za nedjelju uveče, u 20 časova, najavljeno je njegovo televizijsko obraćanje građanima, kojem prethode razgovori sa premijerom Sebastijenom Lekornijem, ministrima i predstavnicima policijskog rukovodstva.

Francuska vlada održava krizne sastanke, a politički protivnici već traže smjenu ministra unutrašnjih poslova Lorana Nunjeza. Dio opozicije, i sa ljevice i sa krajnje desnice, smatra da bezbjednosne službe nisu bile pripremljene za razmjere nasilja.

Tanjug/AP/Ludovic Marin/Pool Photo

Makron je poručio da nasilnom ponašanju nema mjesta u Francuskoj, ali takva poruka, po svemu sudeći, nije dovoljna da otkloni nagomilano nezadovoljstvo.

Pokret koji je u početku bio usmjeren na probleme u srednjim školama, nedostatak nastavnika i loše uslove obrazovanja vremenom je okupio znatno širi krug ljudi. U prvi plan došli su rast cijena, socijalne razlike i nezadovoljstvo javnim uslugama.

Protestima su se pridružili i pripadnici pokreta „žuti prsluci“, koji je 2018. godine organizovao masovne demonstracije širom zemlje.

Među mlađim učesnicima okupljanja gotovo da nema uvjerenja da bi predsjednikovo obraćanje moglo promijeniti situaciju. Mnogi od njih smatraju da su vlasti već imale dovoljno vremena da odgovore na njihove zahtjeve.

Politička kriza dolazi u osjetljivom trenutku za Francusku, koju na proljeće 2027. godine očekuju predsjednički izbori. Makron tada završava svoj drugi mandat, a istraživanja javnog mnjenja pokazuju snažnu podršku krajnjoj desnici, uključujući Marin le Pen.

Mađarski premijer nemire povezao sa migracijama

Događaje u Francuskoj komentarisao je i mađarski premijer Peter Mađar, koji smatra da su posljednji neredi dodatna potvrda potrebe za strogom migracionom politikom.

Tanjug/AP Photo/Omar Havana

Mađar je izrazio solidarnost sa francuskim narodom, ali je istovremeno osudio uništavanje imovine i napade na policiju.

On je istakao da Mađarska ne namjerava da popušta kada je riječ o zaštiti spoljnih granica i kontroli migracija.

Osvrnuo se i na posljednji samit Evropske unije, ocjenjujući da među evropskim državama jača spremnost za napuštanje ranije popustljive politike.

U Milanu napadnuta policija, desetine privedenih

Dok se Francuska suočava sa posljedicama protesta, slično nezadovoljstvo u Italiji takođe je preraslo u nasilje.

Demonstracije u centru Milana u subotu su počele bez većih incidenata. Međutim, situacija se promijenila kada su maskirane grupe počele da gađaju policiju kamenjem i kockama izvađenim iz pločnika.

Tanjug/AP/Stefano Porta/LaPresse

Od stolova obližnjih ugostiteljskih objekata napravljene su barikade, koje su potom zapaljene. Policija je pokušala da rastjera okupljene upotrebom vodenih topova i suzavca.

U sukobima je oštećeno i vozilo karabinjera.

Prema informacijama agencije La Prese, najmanje dvojica policajaca su povrijeđena, dok je privedeno oko 50 demonstranata. Među njima se nalazi i veći broj maloljetnika.

Tanjug/AP/Stefano Porta/LaPresse

Italijanska premijerka Đorđa Meloni osudila je nasilje, naglasivši da građani imaju pravo da javno izraze nezadovoljstvo, ali ne i da uništavaju gradove.

Prema njenim riječima, nasilnici su iskoristili proteste kako bi izazvali nerede, napali policiju i ugrozili svakodnevni život stanovnika.

Tanjug/AP/LaPresse/Stefano Porta

Gradonačelnik Milana Đuzepe Sala, koji pripada političkom centru ljevice, takođe je osudio incidente. On smatra da su razlozi za nezadovoljstvo građana razumljivi, ali da napadi na policiju i uništavanje gradske imovine nemaju opravdanje.

U Lisabonu niklo šatorsko naselje

Za razliku od Milana, gdje su protesti praćeni nasiljem, u Portugaliji su demonstranti odlučili da na problem rastućih troškova života skrenu pažnju višednevnim okupljanjem.

Na trgu Rosio, u samom srcu Lisabona, postavljeni su šatori u kojima su brojni učesnici proveli noć.

Prethodno su hiljade ljudi iz različitih dijelova zemlje učestvovale u protestnoj šetnji, zahtijevajući pristupačnije stanovanje, veće plate i poboljšanje životnog standarda.

Stotine okupljenih ostale su na trgu, gdje su oko spomenika kralju Pedru Četvrtom pjevale i poručivale da ne namjeravaju da odustanu od svojih zahtjeva.

Socijalna radnica Elena Kosta, koja ima 46 godina, upozorila je da građani koji svojim radom i plaćanjem poreza održavaju portugalsku ekonomiju sve teže mogu da ostvare osnovna prava.

Posebno je izdvojila problem stanovanja, ukazujući da sve veći broj ljudi više nije u mogućnosti da obezbijedi sebi dom.

Sa takvom ocjenom saglasan je i 52-godišnji inženjer Antonio Margado. On kritikuje politiku vlade desnog centra, smatrajući da liberalizacija tržišta iznajmljivanja nekretnina ide u korist vlasnika, dok podstanarima ostavlja sve manje zaštite.

Koliko je problem ozbiljan pokazuje podatak da su cijene nekretnina u Portugaliji od 2015. do 2024. godine porasle za čak 124 odsto, što je približno dvostruko više od prosjeka Evropske unije.

Posebno težak položaj imaju mladi, kao i stanovnici šireg područja Lisabona, gdje živi oko četvrtine od približno 11 miliona stanovnika Portugalije.

Šatorsko naselje u glavnom gradu nastavak je protesta koji su ranije započeli u Portu, gdje je već bilo postavljeno više desetina šatora.

Nezadovoljstvu su se pridružili i sindikati. Na okupljanju koje je organizovao CGTP zatražene su veće penzije, bolje plate, kvalitetnije javne usluge i mjere koje bi zaustavile poskupljenje stanovanja.

Premijer Luiš Montenegro priznao je da građani imaju pravo da izraze nezadovoljstvo državnom politikom, ali je upozorio političke protivnike da ne podstiču nestabilnost i ne prenose atmosferu nasilnih protesta u Portugaliju.

Njegova poruka protumačena je kao aluzija na dešavanja u Francuskoj.

Španiju slučaj iseljene starice doveo do političke krize

Jedan od najupečatljivijih primjera stambene krize u Evropi dolazi iz Španije, gdje je sudbina 87-godišnje Marije del Karmen Abaskal izazvala talas ogorčenja.

Starica je iseljena iz madridskog stana nakon što nije mogla da plaća zakupninu koju je investiciona kompanija, novi vlasnik nekretnine, povećala za 230 odsto.

Tanjug/AP/Emilio Morenatti

Njen slučaj postao je simbol problema sa kojima se suočavaju podstanari širom zemlje. Abaskalova je u međuvremenu preminula, ali protesti pokrenuti zbog njenog iseljenja nisu prestali.

U centru Madrida organizovano je protestno kampovanje, a demonstracije su se proširile i na druge gradove.

Pod pritiskom javnosti, socijalistička vlada predložila je hitne mjere kojima bi se olakšao pristup stanovanju i obezbijedila dodatna zaštita podstanara.

Međutim, prijedlozi nisu dobili potrebnu podršku u parlamentu, pošto su im se usprotivile stranke desnice i krajnje desnice.

Premijer Pedro Sančez na političku blokadu odgovorio je raspisivanjem prijevremenih parlamentarnih izbora, koji su zakazani za 29. novembar.

Tako je nezadovoljstvo zbog cijena stanovanja u Španiji preraslo u krizu koja bi mogla dovesti do promjene vlasti.

Tanjug/AP/Emilio Morenatti

Protesti u više evropskih zemalja nemaju iste organizatore niti potpuno identične zahtjeve, ali ih povezuje rastuće nezadovoljstvo troškovima života. Dok u Francuskoj u prvi plan dolaze i problemi obrazovanja i javnih usluga, u Portugaliji i Španiji najveći pritisak stvaraju cijene stanovanja.

Različiti povodi, međutim, doveli su do istog ishoda – sve većeg broja građana koji smatraju da njihove plate i prihodi više ne mogu da prate troškove svakodnevnog života.