MMF Evropi: Smanjite fiskalnu potrošnju, dugovi su već previsoki

Posljedice u glavnim kanalima prenosa – cijenama robe, inflacionim očekivanjima i finansijskim uslovima – bile su relativno ograničene.

Međutim, prenošenje efekata još je u ranoj fazi. Komercijalno i strateško pražnjenje zaliha pružilo je privremeno olakšanje usljed smanjenih energetskih tokova, dok pokazatelji usmjereni ka budućnosti, kao što su pritisci u lancima snabdijevanja i indeksi menadžera nabavke u proizvodnji, ukazuju na slabiji zamah u narednom periodu.

To je ocjena stručnjaka Međunarodnog monetarnog fonda u posljednjem izdanju Svjetskog ekonomskog pregleda (World Economic Outlook – WEO) za jul 2026. godine, koji procjenjuju da ponovno otvaranje Ormuskog moreuza počinje sredinom jula, pri čemu bi se uslovi u velikoj mjeri vratili na predratno stanje do marta 2027. godine.

Ozbiljne nestašice trebalo bi da budu izbjegnute daljim povlačenjem zaliha, ali se pretpostavlja da će do nestašica doći u nekim ekonomijama u razvoju i tržištima u nastajanju, koja nemaju dostupne zalihe i suočavaju se s jakom konkurencijom bogatijih zemalja za dostupnu robu.

Projektuje se da će cijene energije ostati više nego što su bile prije rata. Prosječan indeks cijena nafte projektovan je na 89 dolara po barelu, što je devet odsto više nego što je pretpostavljeno u referentnoj prognozi iz aprila, dok su cijene prirodnog gasa, zasnovane na fjučersima na holandskom TTF-u (TTF), projektovane na 15 dolara, što je pet odsto više od referentne cijene prognozirane u aprilu.

To odgovara povećanju od 32 odsto za sirovu naftu i 22 odsto za prirodni gas u 2026. godini u odnosu na 2025. godinu.

Cijene đubriva porašće za 26 odsto. Usljed viših troškova energije i đubriva, kao i skupljeg transporta, očekuje se da će cijene hrane porasti za osam odsto.

Ipak, efekti nisu bili – niti će biti – isti za sve regione i zemlje.

Kada je riječ o Evropi, odnosno evrozoni, projektuje se rast bruto domaćeg proizvoda (BDP) od 0,9 odsto u 2026. i 1,2 odsto u 2027. godini.

Prognoza za 2026. godinu za 0,2 procentna poena niža je nego u aprilskom Svjetskom ekonomskom pregledu, što odražava znatne negativne efekte iz prvog kvartala, uglavnom vođene Irskom. Takođe, ukazuje na generalno slab zamah, pritisak viših cijena energije, uprkos nekim mjerama fiskalnog ublažavanja, kao i na slabo povjerenje potrošača.

Ipak, pojedine zemlje iznenadile su MMF, pa je tako u Njemačkoj godišnji BDP u prvom kvartalu ove godine porastao za 1,4 odsto, vođen neto izvozom, što je dvostruko više od aprilske projekcije stručnjaka ove međunarodne finansijske institucije od 0,7 odsto.

Očekuje se da će monetarna politika pružati manju podršku, s obzirom na vidljive inflatorne pritiske u kombinaciji s relativno blagim usporavanjem aktivnosti, pa se pretpostavlja da će referentna kamatna stopa u evrozoni ostati stabilna.

Podsjetimo, Evropska centralna banka već je reagovala u junu podizanjem depozitne kamatne stope na 2,25 odsto, a analitičari su procjenjivali da to neće biti i posljednje povećanje. Međutim, posljednjih nedjelja utihnuli su glasovi o izvjesnom povećanju u julu, u svjetlu posljednjih podataka koji pokazuju da je inflacija u junu oslabila na 2,8 odsto, s majskih 3,2 odsto.

MMF u izvještaju ocjenjuje da će fiskalna politika u evropskom monetarnom bloku biti uglavnom neutralna u 2026. godini, prije nego što kasnije dođe do pooštravanja. Preporuka MMF-a je da Evropska centralna banka ostane usmjerena na stabilnost cijena, dok se za fiskalnu politiku savjetuje postepeno ukidanje fiskalne podrške, koja se uglavnom odnosi na energiju, kako energetski šok bude slabio.

„Obnova fiskalnog prostora ostaje ključna s obzirom na povišen dug, više troškove zaduživanja i povećanu spoljnu neizvjesnost. Tokom srednjoročnog perioda, napredovanje strukturnih reformi, uključujući energetsku tranziciju i rješavanje domaćih neravnoteža, biće od ključnog značaja za jačanje otpornosti i održavanje uravnoteženog rasta“, navodi se u dokumentu.

Inače, statistika koju je MMF objavio pokazuje da je Evropa na februarsku ratnu eskalaciju na Bliskom istoku dominantno odgovorila fiskalnom podrškom.

Do 2. juna, kada je napravljen presjek u izvještaju, Evropa je čak dvije trećine podsticaja pružila upravo kroz fiskalnu potrošnju i poreze, dok se učešće podrške monetarne politike procjenjuje na 10 odsto. Kontrola cijena učestvovala je sa oko sedam odsto, koliki su zbirni doprinos dale i intervencije na deviznom tržištu i trgovinske mjere.

Iako Evropa nije jedina koja je pribjegla ovakvim mjerama, MMF savjetuje da fiskalna politika izbjegava široko zasnovane subvencije, smanjenje poreza i kontrolu cijena, koji su obično loše usmjereni, fiskalno skupi i politički teški za ukidanje. Ukoliko se podrška smatra neophodnom, ona treba da bude privremena, strogo usmjerena na ranjiva domaćinstva i ugrađena u makroekonomski splet politika usklađen sa stabilnošću cijena.

„Kredibilna srednjoročna konsolidacija treba da se zasniva na trajnim prihodnim mjerama, jačoj poreskoj administraciji, većoj efikasnosti potrošnje i preusmjeravanju ka prioritetima koji podstiču rast, kao što su infrastruktura, vještine i dobro usmjerena socijalna zaštita“, navodi MMF.

U visoko zaduženim ekonomijama prilagođavanje takođe može zahtijevati dublju racionalizaciju potrošnje i aktivno upravljanje rizikom kamatnih stopa i refinansiranja.

MMF pretpostavlja da će se trenutne trgovinske politike zadržati tokom čitavog perioda prognoze, uključujući i mjere predstavljene kao privremene.

Kada je riječ o rastu potrošačkih cijena, očekivanja MMF-a idu u pravcu toga da će se bazna inflacija u evrozoni na ciljani nivo vratiti tek 2028. godine, dok će se to u Velikoj Britaniji dogoditi već do sredine sljedeće godine. Japan i SAD to mogu da očekuju do kraja 2027. godine.

Preporuka za lakše prevazilaženje negativnih ekonomskih efekata u Evropi leži u strukturnim reformama, za koje se ocjenjuje da mogu ublažiti makroekonomske kompromise povećanjem fleksibilnosti i kapaciteta.

„Prioriteti za rješavanje trenutnih izazova počinju mjerama za jačanje poslovnog dinamizma. Brže usvajanje obnovljivih i energetski efikasnih tehnologija radi poboljšanja energetske bezbjednosti može ograničiti ranjivost na buduće cjenovne šokove i podržati klimatske ciljeve. Prednosti vještačke inteligencije i digitalizacije mogu se efikasnije iskoristiti ukoliko budu podržane ulaganjem u vještine, energiju i digitalnu infrastrukturu, kao i snažnim upravljanjem podacima i sajber-bezbjednošću“, navodi se u izvještaju.

Na makroekonomskom nivou savjetuje se dublja integracija jedinstvenog tržišta u Evropskoj uniji, što bi ojačalo globalno prilagođavanje.

(Biznis.rs/Jelena Stjepanović)