Nova pravila za strane radnike stižu u komšiluk

Vlada Crne Gore priprema novi sistem izdavanja dozvola za boravak i rad stranaca, koji bi trebalo da pojača kontrolu poslodavaca, naplatu poreza i doprinosa, kao i usklađenost domaćih propisa sa pravilima Evropske unije.

Prema informacijama objavljenim na internet stranici Vlade, planirano je uvođenje jedinstvene dozvole za privremeni boravak i rad, koju bi i dalje izdavalo Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP), ali tek nakon dobijanja saglasnosti Zavoda za zapošljavanje Crne Gore.

To znači da bez pozitivnog mišljenja Zavoda dozvola više ne bi mogla biti izdata.

MUP izdaje, Zavod provjerava tržište rada

I u novom sistemu MUP bi primao zahtjeve, provjeravao potpunost i vjerodostojnost dokumentacije, utvrđivao identitet podnosioca zahtjeva i pribavljao podatke iz službenih evidencija.

Zavod za zapošljavanje bi, s druge strane, procjenjivao da li su ispunjeni uslovi za pristup stranca crnogorskom tržištu rada. Provjera bi obuhvatala potrebe tržišta, ispunjenost uslova poslodavca, moguće zabrane zapošljavanja, kontrolu tržišta rada i raspoložive kvote.

Vlada smatra da bi ovu oblast trebalo urediti posebnim zakonom o zapošljavanju i samozapošljavanju stranaca. Time bi se jasno razgraničile nadležnosti Ministarstva unutrašnjih poslova, Zavoda za zapošljavanje i Ministarstva rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga.

Poseban propis trebalo bi da obuhvati i zapošljavanje državljana zemalja članica Evropske unije i članova njihovih porodica, koji nakon pristupanja Crne Gore Uniji neće biti obuhvaćeni klasičnim režimom radnih dozvola.

Podaci o poslodavcima provjeravaće se iz više evidencija

Novi sistem podrazumijeva znatno širu elektronsku razmjenu podataka između državnih institucija.

Poreska uprava trebalo bi da omogući provjeru poreskih obaveza i finansijskog poslovanja poslodavaca, kao i uvid u podatke o registraciji preduzeća, stečajevima, likvidacijama i njihovom poslovnom statusu u Centralnom registru poslovnih subjekata.

Fond za zdravstveno osiguranje pružao bi podatke o socijalnom osiguranju radnika i aktivnom poslovanju poslodavaca, dok bi Inspektorat rada dostavljao informacije o ranije utvrđenim nepravilnostima u zapošljavanju i angažovanju stranaca.

Cilj je da institucije prilikom odlučivanja o dozvoli imaju potpuniju sliku o poslodavcu, umjesto da se provjera završava samo na dokumentaciji koja se podnosi uz zahtjev.

Broj dozvola gotovo udvostručen za četiri godine

Potreba za strožom kontrolom objašnjava se snažnim porastom broja stranaca koji dobijaju dozvole za boravak i rad u Crnoj Gori.

Tokom 2021. godine izdato je 20.580 dozvola, a taj broj porastao je na 29.319 u 2022. i na 38.943 u 2023. godini. U 2024. godini izdato je 38.019 dozvola, dok je 2025. godine dostignut rekord od 40.567 dozvola.

To znači da je broj izdatih dozvola u periodu od 2021. do 2025. godine povećan za više od 97 odsto, odnosno da se praktično udvostručio.

Od početka 2026. godine do 1. juna izdato je još 14.778 dozvola.

Prema važećem Zakonu o strancima, dozvole se mogu izdati u svrhu zapošljavanja, sezonskog zapošljavanja i rada upućenih radnika, dok godišnju kvotu određuje Vlada, u skladu sa migracionom politikom i potrebama tržišta rada.

Pitanje od 60 miliona evra

U vladinom dokumentu posebno je otvoreno pitanje koliko država zapravo prikupi poreza, doprinosa i drugih obaveza nakon izdavanja dozvola.

Prema Zakonu o strancima, poslodavac je dužan da u roku od 24 časa od izdavanja dozvole zaključi ugovor o radu sa strancem i prijavi ga na obavezno socijalno osiguranje.

Vlada upozorava da angažovanje neprijavljenih stranih radnika, osim što predstavlja kršenje propisa, proizvodi i značajne fiskalne posljedice te stvara nelojalnu konkurenciju poslodavcima koji uredno izmiruju svoje obaveze.

U informaciji se navodi ilustrativna računica prema kojoj bi, uz oko 40.000 izdatih dozvola i minimalne mjesečne javne obaveze od oko 120 evra po radniku, u budžet trebalo da bude uplaćeno oko 4,8 miliona evra mjesečno, odnosno približno 60 miliona evra godišnje.

Stoga Vlada postavlja pitanje da li je taj iznos zaista uplaćen u budžet tokom 2025. godine.

Međutim, navedeni iznos ne predstavlja fiksnu procjenu poreskog gubitka, već okvirni proračun potencijalnih prihoda. Stvarni iznos zavisi od trajanja radnog angažovanja, visine zarade, vrste ugovora i broja radnika koji su propisno prijavljeni.