NATO pred velikim lomom: Evropa sumnja da će je Amerika braniti

Rojters je, nakon razgovora sa više od 50 sadašnjih i bivših zapadnih zvaničnika, vojnih oficira, diplomata i stručnjaka za odbranu, zaključio da je NATO ozbiljno uzdrman, iako još nije pred raspadom. Devet sadašnjih i bivših američkih zvaničnika navelo je da u Kongresu postoji dovoljno političke snage, i među republikancima i među demokratama, da se spriječi formalno povlačenje SAD iz NATO-a, čemu je Tramp više puta prijetio.

Tanjug/AP/Jacquelyn Martin

Međutim, mnogo veći problem predstavlja narušeno povjerenje. U Evropi se sve češće postavlja pitanje da li su Sjedinjene Države i dalje pouzdan bezbjednosni partner, a te sumnje već utiču na odbrambenu potrošnju, nabavku oružja i dugoročno bezbjednosno planiranje evropskih država.

Više sagovornika Rojtersa upozorilo je da je pad transatlantskog povjerenja oslabio i samu suštinu NATO-a – član 5, prema kojem se napad na jednu članicu smatra napadom na sve. Ako protivnici Alijanse više ne budu vjerovali da bi SAD zaista intervenisale u odbrani Evrope, efekat odvraćanja NATO-a mogao bi biti ozbiljno narušen.

Tanjug/AP/Pool Photo/Jonathan Ernst/

Tramp je još tokom predizborne kampanje 2016. godine otvoreno govorio da saveznici moraju više da plaćaju za sopstvenu odbranu, poručujući da, ako zbog toga dođe do raspada NATO-a – onda će se NATO raspasti. U martu 2025. godine bio je još direktniji, rekavši da neće braniti zemlje koje ne izdvajaju dovoljno za odbranu.

NATO i Evropa

Iako evropske države povećavaju vojnu potrošnju, neizvjesnost je dodatno pojačala revizija američkog vojnog prisustva u Evropi. Američki ministar odbrane Pit Hegset planirao je smanjenje od približno 25.000 američkih vojnika na evropskom kontinentu, ali je naišao na otpor i unutar same Trampove administracije. Pentagon je potom pokrenuo šestomjesečnu reviziju rasporeda američkih snaga u Evropi.

Vašington trenutno ima više od 81.000 pripadnika vojnog osoblja u Evropi. Iako SAD nastavljaju da ulažu milijarde dolara u vojne baze u Velikoj Britaniji, Španiji, Rumuniji i drugim evropskim zemljama, evropski zvaničnici strahuju da Tramp ne mora formalno napustiti NATO da bi ga značajno oslabio. Prema ocjenama više zapadnih zvaničnika, već sama sumnja u spremnost Vašingtona da brani saveznike mogla bi Moskvi poslati poruku da je Zapad podijeljen.

Istovremeno, evropske zemlje sve više traže način da smanje zavisnost od Sjedinjenih Država. Rojters je utvrdio da najmanje osam članica NATO-a – Kanada, Poljska, Danska, Španija, Norveška, Turska, Francuska i Njemačka – razmatraju načine da smanje oslanjanje na američko oružje, tehnologiju i vojnu industriju.

Tanjug/AP/Virginia Mayo

Decenije vojne integracije sa Sjedinjenim Državama ne mogu se poništiti preko noći. Evropa i dalje zavisi od američkih sistema u brojnim ključnim oblastima, ali sve veći broj evropskih, američkih i kanadskih zvaničnika zavisnost od američke tehnologije, lanaca snabdijevanja i političkih odluka Vašingtona vidi kao strateški rizik.

Bivši visoki američki obavještajni zvaničnik za Evropu Kris Čivis ocijenio je da odgovoran evropski lider više ne može buduću bezbjednost svoje zemlje u potpunosti prepustiti Sjedinjenim Državama.

Promjenu raspoloženja u Evropi pokazala je i predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, koja je u govoru o stanju Unije upozorila na „raspad međunarodnog poretka zasnovanog na pravilima“ i poručila da Evropa mora hitno preispitati svoja partnerstva. U govoru koji je trajao 70 minuta nijednom nije pomenula Sjedinjene Države.

Svijet

Tramp: Putin neće napasti NATO zemlje

Evropske vlade javno i dalje insistiraju da je NATO jedinstven, ali privatno mnogi zvaničnici priznaju da je ključno pitanje da li Rusija i drugi potencijalni protivnici i dalje vjeruju da bi SAD zaista ušle u rat da bi odbranile Evropu.

Istraživanja javnog mnjenja pokazuju da i sami Evropljani sve manje vjeruju u takvu mogućnost. Rojtersovi sagovornici ocjenjuju da NATO možda nije pred formalnim raspadom, ali da prolazi kroz jednu od najdubljih kriza povjerenja u svojoj istoriji.