Zemlja ipak ima ŠEST kontinenata?! Novo istraživanje mijenja sve što smo učili

Međutim, novo istraživanje, objavljeno u uglednom časopisu “Gondwana Research”, sugeriše da stvari nisu baš tako jednostavne kao što izgledaju na kartama.

"Ožiljak" davnog raspada kontinenta

Prema studiji naučnika sa Univerziteta u Derbiju, Evropa i Severna Amerika geološki se još nisu potpuno razdvojile, iako se smatra da se to dogodilo prije više od 50 miliona godina.

Istraživanje pod vođstvom geologa Džordana Peteana je sprovedeno u sjevernom Atlantiku i području Srednjoatlantskog grebena, gdje se evroazijska i sjevernoamerička tektonska ploča razmiču.

"Sjevernamerička i evroazijska tektonska ploča zapravo se još nisu potpuno razdvojile", smatra Petean.

U većini udžbenika, Srednjoatlantski greben se opisuje kao “ožiljak” davnog raspada kontinenta, nakon kojeg se između ploča stvorio okean. Tim naučnika, međutim, tvrdi da taj proces još nije završen. Prema njihovom tumačenju, ploče su i dalje povezane na načine koji su geološki značajni.

Zašto je važan Island?

U ovoj priči je ključan Island. Ostrvo se nalazi na sredini Srednjoatlantskog grebena i dugo se smatralo dokazom da su se ploče razdvojile i da je potom magma iz dubine Zemlje ispunila nastalu pukotinu. Međutim, nova studija nudi drugačije tumačenje.

Naučnici uključeni u istraživanje ne vide Island i obližnji Grenlandsko-Islandsko-Farski greben samo kao vulkanske strukture, već kao delove šire cjeline koja sadrži fragmente kontinentalne kore povezane sa Evropom i Sjevernom Amerikom. Za takvo okruženje predlažu novi naziv Rifted Oceanic Magmatic Plateau.

“Poenta nije u tome da će se kontinenti ponovo spojiti, nego da granica među njima nije jednostavna linija razdvajanja kroz okean“, objašnjava Petean.

Svoje otkriće je opisao slikovitom upoređivanjem sa geološkim ekvivalentom “pronalaska Atlantide”, jer su, kako smatra, otkrili “fragmente izgubljenog kontinenta potopljene ispod mora i prekrivene kilometrima tankih slojeva lave”.

Skriveni "proto-mikrokontinent"

Kako bi pokazali da ovakvi “nedovršeni raspadi“ nisu izuzetak, naučnici su analizirali i područje Dejvisovog moreuza, plitkog morskog područja između Kanade i Grenlanda koje povezuje Labradorsko more i Bafinov zaliv.

U ranijim radovima, na koje se poziva i ova studija, Peteanov tim je opisao postojanje skrivenog “proto-mikrokontinenta” ispod Dejvisovog moreuza, prenosi Index.

Mikrokontinent je dio kontinentalne kore koji se počeo odvajati, ali je završio izolovan i okružen okeanskom korom. “Proto-mikrokontinent” predstavlja još raniju fazu tog procesa - on je započeo s odvajanjem, ali se nikada potpuno nije oslobodio.

To je važno, jer Sjeverozapadni Atlantik nije nastao jednim glatkim pokretom. Rastezanje kore počelo je prije oko 223 miliona godina, praćeno dugim periodima pomjeranja i spuštanja, a potom se okeansko dno širilo u Labradorskom moru i, oko 58,9 miliona godina kasnije, u Bafinovom zalivu.

Pritom, Dejvisov moreuz se ističe, jer ne izgleda kao tipična okeanska kora. Na pojedinim mestima debljina kore doseže oko 30 kilometara, dok je prava okeanska kora znatno tanja. Već godinama se raspravlja da li je ta debljina posljedica snažnog vulkanizma ili ostataka kontinentalne kore pomiješane s magmom. Nova analiza ide u prilog drugom objašnjenju.

Šta su pokazala mjerenja?

Kako bi rekonstruisali geološku prošlost regije, istraživači su kombinovali više vrsta podataka. Ključnu ulogu imala su gravitaciona mjerenja, jer gušće stene stvaraju jače gravitaciono polje.

“Filtrirali smo podatke kako bismo istakli strukture veličine granica ploča. Uklonili smo kratke talasne dužine ispod 50 kilometara i vrlo duge iznad 100 kilometara, čime smo odvojili plitki šum morskog dna i duboke signale plašta od uzoraka vezanih uz grebene i rasedne zone“, objasnio je Petean.

Gravitaciona mjerenja su pokazala gde su u kori gušće i tanje stene, ali sama po sebi ne mogu da odrede starost događaja. Zato su naučnici koristili i podatke iz bušotina i seizmičkih snimaka uz zapadnu obalu Grenlanda da bi utvrdili kada su pojedini rasedi prestali da budu aktivni.

Rezultati su pokazali da u Dejvisovom moreuzu nema tragova “izumrlih” srednjeokeanskih grebena, ali da postoji blok kore - debljine između 19 i 24 kilometra, okružen tanjim zonama. Prema autorima studije, taj obrazac lakše je objasniti rastegnutom kontinentalnom korom nego isključivo vulkanskim naslagama.

Planiraju još detaljnije analize

Studija takođe predlaže složeniju istoriju transformnih raseda u regiji.

Prema novoj rekonstrukciji, veliki pomaci su započeli prije oko 120 miliona godina, širenje okeanskog dna u Labradorskom moru prije oko 61 milion godina, a u Bafinovom zalivu nekoliko miliona godina kasnije. Do potpunog raspada u Dejvisovom moreuzu, smatraju, nikada nije došlo.

“Lomljenje i stvaranje mikrokontinenata trajni su procesi“, ističe Petean, dodajući da razumijevanje takvih prelaznih stanja pomaže naučnicima ne samo u rekonstrukciji prošlosti, nego i u predviđanju dugoročnih promjena na Zemlji.

Ako se ova interpretacija potvrdi, mogla bi promijeniti način na koji naučnici definišu granice kontinenata u područjima gdje se oni još razmiču. To bi moglo poboljšati modele kretanja ploča koji se koriste u proučavanju drevnih okeana i klime, ali i u procjenama seizmičkog rizika uz stare kontinentalne ivice.

Osim toga, kontinentalna i vulkanska kora često su povezane s različitim mineralnim resursima, pa preciznije označavanje ostataka kontinentalnog materijala ispod okeana može imati i praktične implikacije za buduća geološka istraživanja.

Naučnici najavljuju da u narednim koracima planiraju detaljnije analize islandske vulkanske stene, zatim simulacije i stvaranje dodatnih tektonskih modela kako bi proverili kriju li se zaista ispod slojeva lave ostaci nekadašnjeg kontinenta.

(Telegraf)