Naučnici otkrili "prekidač" za anksioznost: Sve počinje u nosu

Anksiozni poremećaji su najčešći mentalni poremećaji kod ljudi i pogađaju oko 359 miliona osoba širom svijeta.

Kontrolisano disanje mnogim ljudima može pomoći da regulišu anksioznost, što su pokazala i dosadašnja istraživanja, ali još nije bilo potpuno jasno kako taj mehanizam funkcioniše.

U novom istraživanju na miševima, objavljenom u naučnom časopisu *PNAS*, istraživači su identifikovali novi „put od nosa do mozga“ koji bi mogao da objasni jedan od načina na koji disanje kroz nos utiče na anksioznost.

Zdravlje

Kafa smanjuje stres i anksioznost: Koliko šoljica dnevno je dovoljno?

Ljudi već vijekovima prepoznaju emocionalne efekte disanja, što se vidi i u duboko ukorijenjenim tradicijama poput pranajame (*pranayama*), taoističkih tehnika disanja i različitih oblika meditacije.

Savremena nauka sve više potvrđuje vezu između načina disanja i regulacije mozga, a novi dokazi ukazuju na to da nervni obrasci reaguju čak i na male promjene između dva uzastopna udisaja.

Istraživanja su pokazala da sporo i ravnomjerno disanje može imati „snažan regulatorni efekat na emocionalna stanja“ i da je klinički efikasno u ublažavanju anksioznih poremećaja, navode autori nove studije.

Nauka i tehnologija

Nova studija pokazuje: Crijevne i oralne bakterije povezane sa manjkom empatije

Poznato je da automatski ritam disanja nastaje u moždanom stablu, dok svjesno mijenjanje tog ritma uključuje takozvani silazni frontalni kortikalno-moždanostableni put (*top-down pathway*). On nam omogućava da svjesno utičemo na automatski proces kao što je disanje.

Međutim, još se relativno malo zna o specifičnim nervnim mehanizmima koji omogućavaju da bilo automatsko, bilo svjesno kontrolisano disanje utiče na anksioznost.

Upravo to je bilo u središtu novog istraživanja, čiji je jedan od ciljeva bolje razumijevanje mogućnosti primjene vježbi disanja kao jednostavnog i neinvazivnog načina za ublažavanje anksioznosti.

Zanimljivosti

Zaboravite ekrane: Ovo hobiji su spas od stresa

Prethodna istraživanja već su ponudila određene naznake. Pokazalo se da disanje može uticati na emocionalna stanja kod miševa bez obzira na to kako su promjene disanja izazvane – bilo manipulacijom nervnim putevima koji oponašaju svjesnu kontrolu disanja, bilo direktnim uticajem na moždano stablo.

„To ukazuje na postojanje nesvjesne interakcije između tijela i mozga u regulaciji disanja i emocija, pored svjesne kontrole“, pišu autori.

Zašto je disanje na nos važno

Čini se da sporo disanje kroz nos efikasnije ublažava anksioznost od sporog disanja na usta, što ukazuje na to da nos ima posebnu ulogu u regulaciji emocija.

Pokazano je i da ritam disanja na nos može da sinhronizuje moždane oscilacije i kod ljudi i kod glodara.

Zdravlje

Kako smiriti ubrzan rad srca zbog anksioznosti?

Unutar nosne šupljine nalaze se posebne ćelije poznate kao mirisni senzorni neuroni (*olfactory sensory neurons – OSNs*), koji bi mogli imati ključnu ulogu.

Ovi neuroni prepoznaju mirisne molekule i šalju odgovarajuće signale mozgu, ali istraživanja pokazuju da su osjetljivi i na mehaničko kretanje vazduha kroz nos.

Aktivnost mirisnih senzornih neurona izaziva odgovarajuću aktivnost u mirisnoj lukovici (*olfactory bulb*), strukturi prednjeg dijela mozga zaduženoj za obradu mirisa.

Ona je istovremeno povezana sa limbičkim sistemom (*limbic system*), mrežom moždanih struktura koje učestvuju u regulaciji emocija i reakcija na stres.

Nauka i tehnologija

Nova studija pokazuje: Crijevne i oralne bakterije povezane sa manjkom empatije

Ovi i drugi rezultati ukazuju na to da sisari imaju neku vrstu „nosno-limbičkog mehanizma“, pišu istraživači.

Prema toj pretpostavci, učestalost disanja na nos mogla bi posredstvom senzornih signala da mijenja aktivnost mirisnih neurona, što zatim utiče na regulaciju anksioznosti u mozgu, piše Sajens alert.

Otkrili nervni put od nosa do amigdale

Da bi provjerili ovu ideju, naučnici su kod mužjaka miševa mijenjali učestalost senzornih signala iz nosa pomoću optogenetičke (*optogenetic*) stimulacije mirisnih senzornih neurona.

Istovremeno su kontrolisali protok vazduha kroz nosnu šupljinu pomoću ugrađenih kanila.

„Koristili smo optogenetiku, hemogenetiku, elektrofiziologiju, fotometriju optičkim vlaknima, testove ponašanja i virusno praćenje kako bismo otkrili ćelijske mehanizme i nervne puteve koji stoje iza ove veze između nosa i emocija“, navode istraživači.

Nervni put koji su otkrili počinje mirisnim senzornim neuronima, koji registruju udisanje kroz nos i prenose signale mitralnim ćelijama u mirisnoj lukovici.

Odatle informacije putuju ka interneuronima (*interneurons*) sa dugim projekcijama u peririnalnom korteksu, a zatim do glutamatergičkih (*glutamatergic*) neurona u zadnjem bazolateralnom dijelu amigdale.

Amigdala ima važnu ulogu u obradi emocija, uključujući strah i anksioznost.

Istraživanje je pokazalo da protok vazduha kroz nos posredstvom ovog nervnog puta reguliše ponašanje nalik anksioznosti i da efekat zavisi od učestalosti disanja.

Drugim riječima, rezultat bi mogao zavisiti od toga koliko često udišemo vazduh kroz nos.

Efekat je, prema rezultatima, dvosmjeran, što ukazuje na mogućnost da brže disanje pojačava anksioznost, dok je sporije disanje ublažava.

Kada su istraživači hemogenetički (*chemogenetically*) „utišali“ dio nervnog puta koji povezuje mirisnu lukovicu i peririnalni korteks, nestala je veza između učestalosti senzornih signala iz nosa i regulacije anksioznosti.

Aktiviranje ili blokiranje ovog nervnog kruga imalo je efekte koji su smanjivali, odnosno povećavali anksioznost. Sličan rezultat dobijen je i stimulacijom mirisnih senzornih neurona niskom i visokom učestalošću.

Sporo disanje tokom dvije sedmice smanjilo znakove anksioznosti

Naučnici su jednoj grupi miševa tokom dvije sedmice kontrolisali spor protok vazduha kroz nos.

Takav režim doveo je do obnavljanja nervne aktivnosti i smanjenja ponašanja povezanog sa anksioznošću.

Ipak, istraživanje je sprovedeno isključivo na mužjacima miševa, uz eksperimentalno izazivanje stresa i strogo kontrolisanu stimulaciju i protok vazduha.

Zbog toga su neophodna dodatna istraživanja kako bi se utvrdilo da li isti mehanizam postoji i kod ljudi i u kojoj mjeri bi se rezultati mogli primijeniti u liječenju anksioznosti.

Ipak, rezultati ukazuju na to da bi sporo disanje kroz nos – približno dvostruko sporije od uobičajenog ritma – jednog dana moglo da predstavlja jednostavan i neinvazivan pristup ublažavanju anksioznosti, zaključuju istraživači.