Novi AI centar u SAD-u stvaraće toplotu kao 23 nuklearne bombe dnevno

Najnoviji primjer dolazi iz američke savezne države Jute, gdje bi ogroman AI data centar mogao trošiti više električne energije od prosječnog opterećenja cijele te države. Uz to, prema pojedinim procjenama, mogao bi stvoriti „toplotno ostrvo“ koje bi trajno promijenilo lokalnu klimu, piše Indeks.

Centar pod nazivom Stratos projekt (Stratos Project) trebalo bi da bude izgrađen u okrugu Boks Elder (Box Elder), sjeverno od Velikog slanog jezera (Great Salt Lake). Iza projekta stoji Kevin O’Liri (Kevin O’Leary), poznat američkoj javnosti kao jedan od investitora i članova žirija u popularnoj emisiji „Šark tenk“ (Shark Tank), rijaliti programu u kojem preduzetnici predstavljaju svoje poslovne ideje bogatim investitorima u pokušaju da dobiju finansiranje.

Devet puta više struje nego hrvatski projekat

Kompleks bi, prema najavama, mogao trošiti oko devet gigavata (GW) električne snage, što je više nego dvostruko u odnosu na prosječno električno opterećenje cijele države Jute.

Za poređenje, projekat Panteon (Pantheon), koji se planira u Topuskom, predstavlja se kao AI data centar kapaciteta oko jednog GW. I to je već ogromna brojka za hrvatske prilike, budući da Zagreb u prosjeku troši sličnu količinu električne energije. Međutim, projekat u Juti bio bi oko devet puta veći.

Nauka i tehnologija

"Čitaće vam misli": Stiže AI koji zna šta želite prije nego što to i sami pomislite

Veliki data centri danas troše ogromne količine energije jer moderni AI modeli, poput ChatGPT, Gemini ili Claude, rade na specijalizovanim grafičkim procesorima koji svake sekunde izvode milijarde matematičkih operacija. Veliki dio električne energije koja ih pokreće na kraju se pretvara u toplotu.

Kada milioni čipova rade istovremeno, data centar počinje da liči na ogromnu električnu peć. Zbog toga moderni AI kompleksi zahtijevaju snažne rashladne sisteme, velike količine vode za hlađenje i stabilne izvore energije koji rade neprekidno, 24 časa dnevno.

Toplotu stvara i proizvodnja struje

Zbog toga Stratos projekt planira da koristi sopstvene gasne generatore na samoj lokaciji, umjesto da se oslanja isključivo na postojeću elektroenergetsku mrežu. Takav pristup postaje sve češći među velikim data centrima jer omogućava brzo obezbjeđivanje ogromnih količina električne energije.

Ozbiljno upozorenje fizičara

Međutim, upravo tu počinje problem koji zabrinjava fizičare i ekologe. Robert Dejvis (Robert Davies), profesor fizike na Univerzitetu Juta stejt (Utah State University), upozorio je da projekat neće stvarati toplotu samo radom servera, već i samom proizvodnjom električne energije na istoj lokaciji.

Nauka i tehnologija

Meta uvodi "Inkognito ćaskanje" u jednu aplikaciju

Dejvis je napravio proračune koji su izazvali veliku pažnju, jer je procijenio da bi ukupno „toplotno opterećenje“ projekta moglo dostići čak 16 GW. Na prvi pogled to zvuči nelogično. Kako data centar koji troši devet GW može stvarati 16 GW toplotnog opterećenja?

Ključ je u tome što Dejvis u svoj proračun nije uzeo samo potrošnju čipova, već cijeli sistem.

Sva energija na kraju postaje toplota

Gotovo sva električna energija koju će data centar trošiti na kraju će se pretvoriti u toplotu. Serveri, GPU procesori, mrežna oprema i rashladni sistemi električnu energiju uglavnom pretvaraju u toplotnu.

Drugim riječima, ako centar troši devet GW električne energije, gotovo svih tih devet GW prije ili kasnije raspršiće se u okolinu kao toplota. Dodatni problem nastaje tokom same proizvodnje struje.

Nauka i tehnologija

Vještačka inteligencija brža od ljekara u hitnim slučajevima? Studija koja pokreće mnogo pitanja

Naime, gasne turbine koje će proizvoditi struju za centar nisu potpuno efikasne. Moderna gasna elektrana pretvara oko 50 do 55 odsto energije goriva u električnu energiju, dok ostatak odmah završava kao otpadna toplota.

Pojednostavljeno, da bi generator proizveo devet GW električne energije za data centar, mora da sagori mnogo više energije iz gasa. U tom procesu dodatnih sedam do osam GW završiće kao toplota iz same elektrane, pa bi ukupno lokalno toplotno opterećenje moglo dostići oko 16 GW.

Problem koncentrisane potrošnje

Dejvis upozorava da se kod klasične elektroenergetske mreže toplota prostorno raspoređuje. Elektrane koje proizvode struju nalaze se na jednoj lokaciji, dok su milioni kuća i fabrika koje je troše raspoređeni stotinama kilometara dalje.

Ekonomija

Vještačka inteligencija dijeli otkaze: Više od 20.000 ljudi ostaje bez posla

Kod Stratos projekta i proizvodnja energije i njena potrošnja bili bi koncentrisani u istoj zatvorenoj dolini, a upravo je lokacija dodatni problem.

Dolina Hansel (Hansel) već sada funkcioniše kao prirodna „zdjela“ koja zadržava vazduh i toplotu. Dejvis upozorava da bi stalno ispuštanje tolikih količina toplote moglo dramatično promijeniti lokalnu mikroklimu.

Kao 23 atomske bombe dnevno

Kako bi javnosti približio razmjere projekta, Dejvis je izračunao da bi toplota koju će stvarati centar bila „ekvivalent energiji otprilike 23 atomske bombe ispuštene u lokalnu okolinu svakoga dana“.

Jedna atomska bomba snage poput one bačene na Hirošimu oslobodila je oko 63 teradžula energije. Sistem koji neprekidno oslobađa oko 16 GW toplote tokom jednog dana proizveo bi približno 1,4 petadžula energije dnevno, što odgovara energiji 23 takve nuklearne eksplozije.

Naravno, nuklearne bombe su razorne jer oslobađaju energiju u djeliću sekunde, dok bi data centar tu energiju emitovao kontinuirano tokom 24 časa. Ipak, ukupna količina energije koja bi završavala u lokalnoj okolini zaista bi bila ogromna.

Pretvaranje doline u Saharu

Dejvis procjenjuje da bi dnevne temperature lokalno mogle porasti za oko 2,8 stepeni Celzijusa, dok bi noćne mogle skočiti čak za 15,5 stepeni.

„To je razlika između polusušne klime Jute i Sahare“, rekao je Ben Abot (Ben Abbott), profesor ekologije na Univerzitetu Brigam Jang (Brigham Young University), koji je pregledao Dejvisove proračune.

Nauka i tehnologija

Omiljeni četbot odjednom prestao sa radom, korisnici strahuju za svoje podatke

Riječ je o takozvanom efektu toplotnog ostrva — pojavi u kojoj neko područje postaje znatno toplije od okoline zbog koncentracije infrastrukture, mašina, betona i izvora toplote. Sličan efekat već postoji u velikim gradovima, ali kod data centara problem može postati mnogo intenzivniji.

Jedno ranije istraživanje pokazalo je da veliki data centri mogu povećati temperaturu tla za gotovo devet stepeni u krugu od više kilometara.

Ove posljedice više nisu samo teorijske. Amazon Web Services nedavno je saopštio da je morao privremeno da ugasi jedan data centar u sjevernoj Virdžiniji zbog problema sa hlađenjem tokom toplotnog talasa.