Rijeke širom Evrope presušuju, fotografije su dramatične

Upečatljivi satelitski snimci pokazuju dramatično sužena riječna korita koja prolaze kroz isušene predjele. Nizak vodostaj otkrio je velike dijelove obala, kao i dugačke pješčane sprudove koji su obično duboko ispod površine vode.

Poređenje sa 2023. godinom, kada su protoci evropskih rijeka uglavnom bili oko prosječnih vrijednosti, pokazuje koliko su se neki od ovih ključnih vodotoka smanjili.

Evropa je kontinent koji se najbrže zagrijava na planeti, a ljeta postaju sve ekstremnija jer klimatska kriza izazvana ljudskim djelovanjem dovodi do do sada nezabilježenih temperatura. Uzastopni i surovi toplotni talasi izvukli su vlagu iz zemljišta i vodotoka, dok dugotrajna suša nije donijela gotovo nikakvo olakšanje.

Posljedice su ogromne. Evropske rijeke predstavljaju vitalne saobraćajnice za prevoz robe, koriste se za hlađenje elektrana i proizvodnju hidroenergije, privlače turiste i obezbjeđuju ključna staništa za biljni i životinjski svijet. Kako se rijeke smanjuju, trpe stanovništvo, privreda i ekosistemi.

Vodostaji evropskih rijeka tokom ljeta često padaju, ali su ove godine na pojedinim mjestima dostigli do sada nezabilježene minimume. Posebno su pogođene dvije najvažnije evropske rijeke — Dunav i Rajna.

Dunav na rekordno niskom nivou

Dunav, druga najduža rijeka u Evropi, koja na putu od Njemačke do Crnog mora protiče kroz deset zemalja, u Mađarskoj je pao na rekordno nizak nivo.

Vodostaj u Budimpešti u ponedjeljak je pao na svega desetak centimetara, čime je oboren prethodni rekordni minimum od oko 33 centimetra, zabilježen 2018. godine, prenio je Asošijeted pres (Associated Press).

U mađarskoj prestonici ove sedmice očekuju se temperature više od 100 stepeni Farenhajta, odnosno iznad približno 38 stepeni Celzijusa, dok novi toplotni talas pogađa centralnu i istočnu Evropu. Zbog toga raste strah da bi vodostaj mogao dodatno da opadne.

Smanjenje vodostaja Dunava izazvalo je energetsku krizu u Mađarskoj. Nuklearna elektrana Pakš, koja proizvodi gotovo polovinu električne energije u zemlji i koristi vodu iz Dunava za hlađenje, radi sa približno deset odsto kapaciteta, nakon što su zbog niskog vodostaja isključeni svi reaktori osim jednog.

Postoji bojazan da će elektrana morati potpuno da obustavi rad ukoliko vodostaj nastavi da opada.

Društvo

Toplotna kupola stiže nad Balkan: Temperatura bi mogla dostići 43 stepena

Mađarski premijer Peter Mađar (Péter Magyar) zahvalio je domaćinstvima i privredi što su dobrovoljno smanjili potrošnju električne energije tokom večernjih sati, kada je potrošnja najveća.

Energetski problemi i u Rumuniji

Sa energetskim poteškoćama suočava se i Rumunija. Pomorske snage te zemlje u ponedjeljak su upotrebom eksploziva uklanjale stijene kako bi preusmjerile vodu iz Dunava prema jedinom reaktoru koji još radi u nuklearnoj elektrani Černavoda.

Rumunska državna agencija za upravljanje vodama planira i da u jednom rukavcu Dunava potopi dvije barže napunjene kamenjem. Na taj način bila bi napravljena privremena brana koja bi veće količine vode usmjerila ka elektrani, objavio je Rojters (Reuters).

Smanjeni vodostaji utiču i na turizam, pa su neka riječna krstarenja otkazana ili izmijenjena. Jedan kruzer se prošle sedmice nasukao na pješčani sprud u Dunavu u Bugarskoj.

Društvo

Zbog suše podbacio rod većine kultura

Povlačenje rijeke otkriva i istorijske ostatke. Na sjeveru Bugarske prošle sedmice pronađeni su ostaci za koje se vjeruje da pripadaju drevnom mamutu, dok je u Srbiji iz vode izronio potopljeni njemački ratni brod iz Drugog svjetskog rata.

Kritično nizak vodostaj Rajne

I Rajna, koja izvire u švajcarskim Alpima i teče prema sjeveru do Sjevernog mora, nalazi se na kritično niskom nivou. Rijeka predstavlja ključnu saobraćajnicu za prevoz hrane, ruda, uglja, nafte i druge robe.

Nizak nivo snježnih padavina u Alpima tokom zime, nedostatak kiše i pet odvojenih toplotnih talasa koji su pogodili veliki dio sliva Rajne uzrokovali su pad vodostaja, rekao je hidrolog Masimilijano Capa (Massimiliano Zappa) iz Švajcarskog saveznog instituta za istraživanje šuma, snijega i pejzaža.

Vodostaj kod Kauba, kritične tačke za plovidbu u blizini Koblenca na zapadu Njemačke, u srijedu je iznosio oko 23 centimetra. Prije ove godine rekordni minimum iznosio je 23,6 centimetara i zabilježen je 2018. godine, prenio je Rojters, pozivajući se na njemačku Saveznu upravu za vodne puteve i plovidbu.

Vodostaj je toliko nizak da su teretni brodovi morali da smanje količinu tereta i do 80 odsto kako bi izbjegli nasukavanje. To remeti lance snabdijevanja i poskupljuje transport.

„Transport baržama je ozbiljno ograničen, a plovila prevoze znatno manje količine tereta. Pošto do pojedinih mjesta za utovar i istovar više nije moguće doći, gdje god je to moguće prelazimo na željeznički i drumski saobraćaj“, izjavio je portparol hemijske kompanije Lankses (Lanxess) za Rojters.

Nauka i tehnologija

Iz Dunava izronila vilica konja starog 3.000 godina

Rekordno niski nivoi zabilježeni su i u Kelnu, na zapadu Njemačke, kao i kod Lobita, gdje Rajna iz Njemačke ulazi u Holandiju.

Pogođene i druge evropske rijeke

Sa sličnim problemima suočavaju se i druge evropske rijeke, uključujući Po u Italiji i Loaru u Francuskoj, čiji su vodostaji na pojedinim dionicama izuzetno niski.

Naučnici upozoravaju da će rekordi niskih vodostaja u budućnosti vjerovatno biti obarani iznova.

Svijet

Teretni saobraćaj gotovo obustavljen zbog niskog vodostaja Dunava

„Kako klima nastavlja da se zagrijava, hidrološki ekstremi kojima sada svjedočimo biće samo vrh ledenog brijega. Upravljanje vodnim resursima postajaće sve teže“, rekao je Ričard Alan (Richard Allan), profesor klimatskih nauka na Univerzitetu u Redingu u Engleskoj.

Jedini način da se ti ekstremi ograniče jeste da se brzo smanje emisije gasova sa efektom staklene bašte u svim sektorima društva i podrže dugoročne politike, umjesto kratkoročnog reagovanja tek kada kriza već nastupi, dodao je Alan.