Kružni tokovi trebalo da rasterete Banjaluku, a šta se dešava u praksi?

Kolone, prašina i nervoza na ulicama Banjaluke. Radovi na tri lokacije kružnih raskrsnica u gradu na Vrbasu već mjesecima blokiraju saobraćaj.

Svjedoci smo da je saobraćaj u Banjaluci mjesecima opterećen, a da li će noviteti rasteretiti trenutno stanje, vidjećemo po završetku projekata.

Na koji način kružne raskrsnice utiču na saobraćaj u Banjaluci te koje je propise neophodno ispoštovati prilikom njihove izgradnje, odgovore nam je dao Milija Radović, Agencija za bezbjednost saobraćaja.

Zakoni i propisi

Prema kojim zakonima, pravilnicima, tehničkim standardima i smjernicama se projektuju kružne raskrsnice u Republici Srpskoj?

Riječ je o Zakonu o javnim putevima Republike Srpske („Službeni glasnik RS“, br. 89/13 i 83/19), koji obuhvata:

- Zakon o uređenju prostora i građenju Republike Srpske;

- Zakon o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima u BiH;

- Pravilnik o osnovnim uslovima koje javni putevi, njihovi elementi i objekti na njima moraju ispunjavati sa aspekta bezbjednosti saobraćaja, donesen na nivou BiH;

- propisi o saobraćajnoj signalizaciji;

- Smjernice za planiranje, projektovanje, građenje i održavanje puteva

Banja Luka

Od svečanog početka radova u Priječanima ostali samo bageri

Odluka o izgradnji kruže raskrsnice

Odluku za magistralne i regionalne puteve donosi JP „Putevi Republike Srpske“, dok kod lokalnih puteva i gradskih ulica ključnu ulogu ima jedinica lokalne samouprave, navode iz Agencije za bezbjednost saobraćaja.

Odluka mora imati saobraćajno-tehničko obrazloženje:

• saobraćajno opterećenje,

• kapacitet postojeće raskrsnice,

• bezbjednost,

• broj i vrsta nezgoda,

• brzine,

• pješački i biciklistički tokovi,

• prostorni uslovi,

• potreba za regulisanjem saobraćaja.

ATV

Postavljanje objekata u kružnom toku

Svjedoci smo da su u Banjaluci u proteklom periodu podignuti spomenici, instalacije kao i druge vrste objekata unutar kružnih raskrsnica.

Da li je dozvoljeno postavljati velike instalacije, skulpture, kipove, spomenike, reklame ili natpise u centralnom ostrvu kružnog toka, odgovaraju iz Agencije:

Za spomenike, skulpture i slične objekte, sama činjenica da se nalaze u centralnom ostrvu ne znači automatski da su zabranjeni.

U stručnoj praksi projektovanja kružnih raskrsnica postoje smjernice prema kojima je u centralnom ostrvu moguće postaviti fontane, spomenike, skulpture i druge objekte ako ne ograničavaju preglednost i vidljivost saobraćajne signalizacije.

Istovremeno, reklamne table, natpisi i objekti za vizuelno ili audio oglašavanje nisu predviđeni u centralnom ostrvu.

Banja Luka

Grad zakrčen, rokovi probijeni: Banjaluka u saobraćajnom kolapsu

Međutim, „Dozvoljeno je postaviti spomenik“ ne znači „dozvoljeno je postaviti spomenik bilo koje veličine i bilo kakve konstrukcije“.

Ako je objekat: veoma visok, masivan, krut, blizu putanje vozila, takav da zaklanja preglednost, takav da privlači preveliku pažnju vozača, ili predstavlja opasnu prepreku u slučaju izlijetanja vozila,

onda se njegovo postavljanje mora posmatrati i kroz aktivnu i pasivnu bezbjednost saobraćaja.

Izgled objekata i pravila

Ne postoji jednostavno pravilo tipa: „spomenik u centralnom ostrvu smije biti visok najviše X metara“.

Visina se određuje u odnosu na: geometriju raskrsnice, prečnik centralnog ostrva, položaj objekta, potrebnu preglednost, projektovanu brzinu, položaj saobraćajnih znakova, putanju vozila, osvjetljenje, okolne objekte.

Da li postoji razlika između niskog zelenila i masivne betonske, metalne ili kamene konstrukcije?

Razlika je, kako kažu iz Agencije za bezbjednost saobraćaja, ogromna.

Sa stanovišta bezbjednosti saobraćaja, ne može se tretirati isto trava, nisko rastinje, žbunje, malo drvo, stub, reklamni pano, metalna skulptura, betonski zid, te masivni kameni spomenik.

Nisko zelenilo može biti relativno „opraštajuće“ u slučaju da vozilo pređe preko njega.

Masivna konstrukcija je fiksna kruta prepreka.

Banja Luka

Pola milijarde KM i 25 godina treba da se sanira vodovodna mreža u Banjaluci, gubici preko 50 odsto

Da li takav objekat može predstavljati opasnu prepreku za vozilo koje izleti sa kolovoza?

Saobraćajno-tehnički gledano, posebno je opasan objekat koji je: krut, nepomičan, masivan, bez deformabilnosti, neposredno uz potencijalnu putanju vozila, sa malom ili nikakvom mogućnošću da vozilo prođe pored njega, navode iz Agencije.

To je upravo razlog zbog kojeg se kod projektovanja puteva vodi računa o zoni slobodnoj od prepreka.

Kod kružne raskrsnice postoji specifičan problem gdje se vozilo može zbog prevelike brzine, proklizavanja, pogrešnog upravljanja, alkohola, zdravstvenog problema, izbjegavanja drugog vozila, sudara sa drugim vozilom preći preko ivičnjaka i ući u centralno ostrvo.

Ako se na kraju te putanje nalazi masivni spomenik, dolazi do sudara sa vrlo krutom preprekom.

Zbog toga centralno ostrvo nije samo „mjesto za ukras“, nego dio saobraćajne infrastrukture koji mora biti projektovan tako da posljedice greške vozača budu što manje.

Kako velike konstrukcije u kružnom toku utiču na percepciju vozača?

Mogu imati značajan uticaj, ali taj uticaj nije moguće izraziti jednim univerzalnim procentom.

Vozač pri prilasku kružnom toku mora istovremeno: prepoznati raskrsnicu, procijeniti brzinu, pratiti saobraćajnu signalizaciju, pogledati vozila u kružnom toku, procijeniti prazninu za uključenje, pratiti pješake i bicikliste, izabrati izlaz.

Veliki vizuelno dominantan objekat može djelovati na dva načina.

Pozitivan efekat

Veliki objekat može djelovati kao „kapija“ ili vizuelni marker i jasno vozaču pokazati da se približava kružnoj raskrsnici.

To je jedan od razloga zbog kojih se u stručnim smjernicama dopušta određeno oblikovanje centralnog ostrva.

Negativan efekat

Ako je objekat veoma velik i vizuelno dominantan, može:privući pogled vozača, povećati vrijeme tokom kojeg vozač ne gleda konfliktni prostor, zakloniti vozilo, zakloniti pješaka ili biciklistu, zakloniti signalizaciju, stvoriti vizuelni „šum“.

Dakle, nije problem samo u tome da li vozač „gleda u spomenik“.

Problem je u tome što veliki objekat mijenja vizuelnu hijerarhiju prostora i raspodjelu pažnje vozača, navode iz Agencije.

Da li postoji rizik da vozač kasnije uoči pješaka, biciklistu ili drugo vozilo?

Ovdje bih razdvojio četiri rizika.

1) Rizik za vozača koji izlazi sa kolovoza. To je najveći problem kod masivnog objekta.

Vozilo može udariti u ivičnjak, zelenilo te pregazni dio ostrva ili direktno u krutu konstrukciju.

Posljedice mogu biti višestruko teže.

2) Rizik za drugo vozilo. Ako objekat zaklanja vozilo koje ulazi u kružni tok ili se nalazi u kružnom prstenu, povećava se mogućnost konflikta.

3) Rizik za pješake i bicikliste. Ovo je posebno važno za ono što smo ranije razmatrali.

Ako se spomenik postavi tako da građani žele da mu priđu, polože cvijeće ili se fotografišu, mora se postaviti pitanje: Kako će pješak bezbjedno doći do spomenika?

Ako odgovor podrazumijeva prelazak preko saobraćajnih traka kružne raskrsnice, to je vrlo loše rješenje.

Centralno ostrvo treba posmatrati kao saobraćajno ostrvo, a ne kao javni trg.

Ako postoji potreba za pristupom građana, trebalo bi posebno projektovati: pješački pristup, zaštitu pješaka, mjesto za zaustavljanje, eventualno izdvojenu pješačku površinu, bezbjedan pristup za održavanje.

4) Rizik od sekundarnog sudara. Čak i ako spomenik ne bude direktno pogođen, može doći do: udara vozila u ivičnjak, odbacivanja vozila, prevrtanja, povratka vozila u saobraćajnu traku.

Zbog toga analiza ne smije stati na pitanju „da li automobil može doći do spomenika“.

Kako se projektovanje kružnog toka razlikuje za dnevnu i noćnu vožnju?

Da, i veoma je važno. Kružna raskrsnica mora biti bezbjedna u oba režima.

Danju su dominantni: prirodno osvjetljenje, boja, kontrast, vizuelna preglednost.

Noću nastaju dodatni problemi: blještanje farova, slabiji kontrast, sjene, silueta objekata, osvijetljenost spomenika, refleksija, mogućnost da rasvjeta spomenika odvlači pažnju.

Stručne smjernice zahtijevaju odgovarajuće osvjetljenje kružne raskrsnice i njenih uliva.

Ako se spomenik dodatno osvjetljava, to po meni treba posebno analizirati.

Ne bi trebalo dopustiti da osvjetljenje spomenika bude: intenzivnije od potrebnog, usmjereno prema vozačima, blještavo, promjenljivo, trepćuće ili takvo da stvara konfuziju sa saobraćajnom signalizacijom.

U Banjaluci se posljednjih dana polemiše o izgradnji spomenika Knezu Lazaru u naselju Lazarevo, po kome i nosi ime. Pored ovog spomenika tu je i instalacija na kružnoj raskrsnici kod Merkatora.

Mišljenja su podijeljena, ali kritika ne nedostaje, tako građani uz koju pohvalu ne prestaju sa kritikama.

ATV

Milija Radović iz Agencije za bezbjednost saobraćaja kaže da prema najnovijim informacijama, spomenik se postavlja u centralnom ostrvu kružne raskrsnice kod „Lesnine“ u Lazarevu.

Grad je najavio spomenik koji sa postamentom treba da bude visok oko 15 metara. Radovi su počeli u avgustu 2026. godine.

Gradonačelnik je lokaciju obrazložio time da je riječ o važnom ulazu u Banjaluku i svojevrsnoj „kapiji grada“.

Međutim, postoje najmanje četiri pitanja koja bi morala biti dokumentovano riješena:

1. Preglednost

Da li objekat visine oko 15 metara mijenja preglednost: na ulivima, unutar kružnog toka, prema pješačkim prelazima, prema saobraćajnim znakovima.

2. Odvraćanje pažnje

Da li dominantna figura visine približne četvorospratnoj zgradi predstavlja neprihvatljiv vizuelni stimulus za vozače?

3. Pasivna bezbjednost

Šta se dešava kada vozilo napusti kružni kolovoz i udari u postament ili konstrukciju?

4. Pristup građana

Kako će građanin položiti cvijeće, zapaliti svijeću ili se fotografisati pored spomenika, a da ne mora prelaziti preko kolovoza kružnog toka? To četvrto pitanje je posebno važno i često se zanemaruje.

ATV

Da li su kružni tokovi u Banjaluci rasteretili saobraćaj ili ipak stvorili negativan efekat?

„Kružne raskrsnice su u pravilu unaprijedile funkcionisanje pojedinih raskrsnica i imaju dokazano pozitivan potencijal za bezbjednost, posebno u smanjenju teških i smrtonosnih sudara. Međutim, njihova masovna izgradnja nije sama po sebi riješila problem saobraćajnih gužvi na nivou cijele Banje Luke, jer se problem kapaciteta može samo premjestiti sa jedne raskrsnice na drugu ili na dionicu između raskrsnica. I upravo zbog toga efekat izgradnje kružnih raskrsnica u Banjoj Luci treba ocjenjivati na nivou cijele mreže, a ne samo pojedinačnih raskrsnica“, zaključuje Radović.

Šta kažu Banjalučani?

Izgradnja spomenika Knezu Lazaru od početka izaziva burne reakcije. Od retroaktivnog ugovora, milionskog izdvajanja te izgleda, a o kome se povela rasprava na društvenim mrežama posebno u trenutku kada je gradonačelnik Draško Stanivuković objavio video na svojim društvenim mrežama, a na kome se nalazi projekat za pomenuti spomenik.

Osim dvosmjernog kružnog toka, i drugih zavrzlama, kojima se poigrala vještačka inteligencija, građani su kritikovali mnogo toga.

Između ostalog, kako oni navode, bitnije za Banjaluku i njene stanovnike je rješavanje pitanja vodosnabdijevanja, infrastrukture te su posavjetovali prvog čovjeka Grada za „zakrpi“ rupe na cesti, a gdje će se nalaziti spomenik, nego da pomenuti gradi.

Takođe, instalacija kod Merkatora, svojim sadržajem će svakako privući pažnju građana, ali i vozača, ostaje nada da nekom ne odvuče previše pažnju pa da tokom čitanja natpisa izazove saobraćajnu nesreću.

Da li će pomenuti spomenici i instalacije ukrasiti Grad? Vjerovatno da će obogatiti sadržaj, ali se njima neće skrenuti pažnja sa onih prioritetnih problema, a koja i dalje čekaju.