Majmuni dobili geometrijski zadatak, naučnici šokirani

Ako ste ikada tokom planinarenja stigli do račvanja staze, možda ste se našli pred dva trougla – jednim okrenutim udesno, a drugim ulijevo.

Znate da smjer u kojem su okrenuti ima određeno značenje, ali istovremeno prepoznajete da je riječ o dva ista oblika, samo rotirana kako bi pokazivala različite pravce.

Ta sposobnost prepoznavanja geometrijski istih oblika, čak i kada su rotirani, ljudima često dobro dođe. Međutim, ispostavilo se da nismo jedina bića koja to mogu.

Kada je riječ o razumijevanju geometrije, nedostatak formalnog obrazovanja možda je jedino što naše srodnike među primatima sprečava da dostignu još bolje rezultate.

Naučnici sa Univerziteta Karnegi Melon predvodili su tim koji je istraživao koliko se ljudsko razumijevanje oblika zaista razlikuje od sposobnosti drugih primata.

Njihovi rezultati zasnovani su na eksperimentima u kojima je učestvovalo osam odraslih majmuna – četiri rezus makakija (Macaca mulatta) i četiri maslinasta pavijana (Papio anubis), 55 predškolaca uzrasta od tri do šest godina iz Sjedinjenih Američkih Država i 77 odraslih pripadnika domorodačkog naroda Cimane, koji su imali veoma malo formalnog obrazovanja.

Majmuni su toliko uživali u igri spajanja odgovarajućih oblika da su često stajali u redu, a ponekad je dolazilo i do svađa ukoliko bi neko predugo zadržavao igru. To je često činio pavijan Kalamata.

Istraživači su koristili i dio podataka iz ranije studije u kojoj su učestvovali pavijani, francuski predškolci i učenici prvog razreda, kao i odrasli Francuzi i pripadnici domorodačkog naroda Himba. Te podatke analizirali su paralelno sa rezultatima novog istraživanja.

„Proučavajući odrasle osobe koje su geometriju učile neformalno, zajedno sa odraslima koji su prošli formalno geometrijsko obrazovanje, kao u Sjedinjenim Američkim Državama, te djecom i majmunima, mogli smo utvrditi koji aspekti geometrijskog rasuđivanja nastaju prirodno, a koji se posebno razvijaju obrazovanjem“, rekla je za portal „Sajens alert“ (ScienceAlert) razvojna neuronaučnica Džesika Kantlon.

Majmuni možda nemaju isto simboličko razumijevanje geometrijskih oblika kao ljudi, ali je njihova sposobnost prepoznavanja rotiranih trouglova, pravougaonika, trapeza i drugih oblika gotovo jednaka sposobnostima ljudi koji nisu prošli formalno obrazovanje.

Učesnici svih uzrasta i vrsta morali su da rješavaju zadatak spajanja oblika pomoću ekrana osjetljivog na dodir.

Cilj je bio pronaći parove oblika iste geometrije, poput dva pravougla trougla, koji su mogli biti različito rotirani ili prikazani u različitim veličinama, među mnoštvom drugih geometrijskih oblika.

Učesnici su dobili vrlo malo uputstava i rečeno im je da sami shvate zadatak metodom pokušaja i greške.

Nakon tačnog odgovora oglasio bi se pozitivan zvučni signal, a primati i djeca dobijali su nagradu. Majmuni su dobijali pelet od žitarica, dok su djeca nagrađivana naljepnicama.

„Najviše nas je iznenadilo to što su mala djeca, prije nego što dobiju bilo kakvo formalno matematičko obrazovanje, imala iste poteškoće sa zadatkom kao i majmuni“, rekla je Džijalin Li, istraživačica psihologije i jedna od glavnih autorki rada.

„Utvrdili smo da je preklapanje rezultata djece i majmuna gotovo jednako veliko kao preklapanje rezultata djece i odraslih.“

Uspješno rješavanje ovakvog zadatka zahtijeva apstraktno razumijevanje geometrijskih osobina, za koje se nekada vjerovalo da je svojstveno isključivo ljudima. Međutim, novo istraživanje pokazuje da to nije slučaj.

„Kada vi ili ja pogledamo ove oblike, podudaranje nam se čini očiglednim. Međutim, mala djeca i majmuni moraju dobro da razmisle o geometrijskim osobinama jer su odgovarajući oblici različitih veličina i orijentacija“, objasnila je Kantlonova.

„Rezultati pokazuju da apstraktno mišljenje nije sposobnost koja se odjednom i u potpunosti pojavila kod ljudi. Umjesto toga, čini se da primati dijele neke kognitivne osnove matematičkog rasuđivanja, dok su ljudsko obrazovanje i kultura nadogradili te drevne biološke sposobnosti.“

Odraslim ljudima zadatak je bio znatno lakši, vjerovatno zato što su mogli više da se oslone na simboličke osobine svakog oblika, kao što su simetrija, dužina stranica, njihova paralelnost i veličina uglova.

Analiza podataka pokazala je da su se djeca i majmuni više oslanjali na intuitivno razmišljanje, dok su odrasli češće koristili simbolički pristup, nesvjesno izdvajajući osnovna geometrijska pravila koja određuju sličnost oblika.

Autori navode da to ukazuje da se snažnije korišćenje simboličkog predstavljanja uči, vjerovatno kroz formalno obrazovanje, umjesto da predstavlja urođenu osobinu ljudske inteligencije.

Naučnici će možda morati da počnu da upisuju majmune na časove geometrije kako bi otkrili njihov puni potencijal.

„Naša studija pokazuje da formalno obrazovanje jača simboličko geometrijsko predstavljanje, ali i da kod ljudi već postoje apstraktne geometrijske intuicije – o metričkim osobinama i uglovima – koje dijelimo sa drugim primatima“, rekla je Kantlonova.

„Umjesto da matematičko razmišljanje stvara od nule, školovanje možda samo usavršava i proširuje drevne kognitivne sposobnosti koje je evolucija oblikovala milionima godina.“

Istraživanje je objavljeno u časopisu „Zbornik Nacionalne akademije nauka“ (Proceedings of the National Academy of Sciences).