Nada u borbi protiv Alchajmera: Ključ za liječenje nije u mozgu, već jetri?

Njihovo istraživanje sugeriše da podsticanje sposobnosti jetre da iz krvi očisti toksični protein, nazvan amiloid, može smanjiti njegovo nagomilavanje u mozgu, pa čak i preokrenuti gubitak pamćenja. Rezultati studije sprovedene na miševima, nedavno objavljene u časopisu Neuron, ukazuju na to da jetra igra značajniju ulogu u razvoju Alchajmerove bolesti nego što se ranije pretpostavljalo. Ovo otkriće otvara vrata novom pristupu zaštiti od ove neizlječive bolesti, koja u Ujedinjenom Kraljevstvu pogađa oko milion ljudi.

Novi pristup u borbi protiv bolesti

Smatra se da Alchajmerovu bolest uzrokuje nagomilavanje amiloida, koji se taloži u obliku plakova između moždanih ćelija i blokira njihovu međusobnu komunikaciju. Drugi protein, tau, dodatno oštećuje ćelije tako što se uvija u čvorove koji ih guše iznutra.

Dosadašnji lijekovi mogu usporiti progresiju bolesti, ali je ne mogu zaustaviti niti preokrenuti. Osim toga, mnogi od njih prate ozbiljne nuspojave poput mučnine, vrtoglavice, a u pojedinim slučajevima i oticanja ili krvarenja mozga.

Do sada su se istraživanja gotovo isključivo fokusirala na procese unutar mozga i na gen APOE, koji proizvodi protein zaslužan za identifikovanje i uklanjanje štetnog amiloida uz pomoć imunoloških ćelija mozga.

Uloga jetre u čišćenju "otpada"

Amiloid je nusproizvod metabolizma moždanih ćelija, sličan izduvnim gasovima motora automobila. Mozak ga stalno proizvodi i, u normalnim uslovima, efikasno uklanja.

Međutim, do 60 odsto amiloida iz mozga prelazi u krvotok, gdje je jetra odgovorna za njegovu razgradnju i izbacivanje. U tom procesu, jetra takođe koristi gen APOE. Ipak, svaka četvrta osoba u Velikoj Britaniji nosi mutiranoj verziju ovog gena, poznatu kao APOE4, koja je daleko manje efikasna u čišćenju amiloida, što značajno povećava rizik od obolijevanja.

Tajna u rijetkoj genetskoj mutaciji

Naučnici sada rade na razvoju terapije - primjenom genskog inženjeringa putem jedne injekcije - koja bi iskoristila potencijal jetre da očisti krv od amiloida prije nego što on stigne u mozak. Ovaj tretman bi bio usmjeren na osobe koje nose najmanje jednu kopiju gena APOE4.

Ključ leži u izuzetno rijetkoj verziji gena APOE3 Christchurch, koju nosi samo jedna od 25.000 osoba. Ova varijanta posjeduje suptilnu genetsku razliku koja je čini daleko efikasnijom u uklanjanju amiloida iz tijela.

Naučnici su ovu verziju gena prvi put primijetili 2019. godine kod žene iz Kolumbije koja je, uprkos tome što je nosila mutaciju koja po pravilu uzrokuje Alchajmerovu bolest prije 50. godine, ostala mentalno oštra do duboke starosti. Genetska analiza potvrdila je da je upravo prisustvo dvije kopije gena APOE3 Christchurch bilo zaštitni faktor.

Rezultati i budući koraci

U najnovijem istraživanju, kineski naučnici sa Univerziteta u Čongkingu upakovali su APOE3 Christchurch u virusni vektor (prevozno sredstvo) i ubrizgali ga u krvotok miševa sklonih Alchajmerovoj bolesti. Rezultati su pokazali da je tretman skoro prepolovio nivo amiloidnih plakova u mozgu, jer su ćelije jetre postale značajno efikasnije u apsorpciji proteina iz krvi.

„Poboljšavanjem čišćenja amiloida u ćelijama jetre, varijanta Christchurch jača sposobnost tijela da ukloni ovaj protein iz krvi, čime se uspostavlja ravnoteža koja ide u prilog čišćenju mozga“, objasnio je dr Džong-Juan Ju, jedan od autora studije.

Dr Ričard Oukli iz "Alzheimer’s Society" ocijenio je ovo otkriće kao „zanimljivu ideju usmjerenu van mozga radi pronalaženja načina za smanjenje amiloida u ranim fazama“. Ipak, naglasio je da je istraživanje u ranoj fazi i da slijede testiranja na većim životinjama, prije potencijalnih kliničkih ispitivanja na ljudima, što znači da bi do odobrenja terapije moglo proći više od decenije.

Šta je demencija?

Demencija je širi termin koji opisuje niz progresivnih neuroloških poremećaja koji utiču na rad mozga, pri čemu je Alchajmerova bolest najčešći oblik. Iako trenutno ne postoji lijek, rana dijagnoza i savremeni lijekovi mogu značajno usporiti progresiju bolesti. Prema podacima Alzheimer’s Society, u Velikoj Britaniji danas živi više od milion ljudi sa demencijom, a očekuje se da će taj broj do 2040. godine premašiti 1,4 miliona, piše Dejli mejl.