Ko je Endi Bernam, novi premijer Velike Britanije

Ko je Endi Bernam?

Rođen i odrastao na sjeveru Engleske, Bernam se preselio na uglavnom otmjeniji jug kako bi studirao englesku književnost na Univerzitetu u Kembridžu. Jedan od njegovih profesora sjeća se da je na predavanja dolazio u fudbalskom dresu.

„Mislim da je to možda prilično uobičajeno na ulicama sjeverozapadne Engleske, ali svakako nije uobičajena pojava na jednom koledžu u Kembridžu“, rekao je profesor Džon Malan za londonski „Tajms“ (The Times).

Mladog Bernama pamti kao mladića opsjednutog fudbalom, koji je recitovao Šekspira i zabavljao se sa „najpopularnijom djevojkom na koledžu“. Riječ je o Mari-Frans van Hel, rođenoj u Holandiji, s kojom je Bernam danas u braku.

Fudbalski dres bio je rani pokazatelj radničkog identiteta koji će kasnije obilježiti Bernamovu političku karijeru.

Bernam, koji ima 56 godina, često ističe svoje sjevernjačke i radničke korijene. Analitičari navode da su njegovo odrastanje i vrijeme provedeno na funkciji gradonačelnika Velikog Mančestera oblikovali njegovu politiku na nacionalnom nivou.

Veliki Mančester se ponosi time što je tokom Industrijske revolucije bio svjetsko mjesto nastanka radničke klase.

Takvo porijeklo moglo bi da pomogne i njegovoj Laburističkoj partiji lijevog centra da ponovo pridobije glasače iz radničke klase, od kojih su se neki posljednjih godina okrenuli desničarskim strankama.

„Želim da učinim sve što mogu kako bi Laburistička partija ponovo postala stranka u koju ljudi mogu da vjeruju, stranka koja čvrsto stoji na strani radničkog naroda“, rekao je Bernam u maju za britanski „Čenel 4 njuz“ (Channel 4 News).

Bernam se još na početku borio protiv stereotipa o fudbalskim navijačima sa sjevera

Bernam je rođen u predgrađu Liverpula. Njegov otac radio je kao telefonski tehničar, a majka kao recepcionerka. Odrastao je u selu koje se nalazi otprilike na pola puta između Liverpula i Mančestera.

Nakon što je diplomirao na Kembridžu, on i Van Hel ostali su na jugu i preselili se u London. Bernam je sa 31 godinom prvi put izabran u parlament kao poslanik Laburističke partije iz jedne izborne jedinice na sjeveru zemlje.

U vladi premijera Gordona Brauna obavljao je funkciju državnog sekretara za kulturu, medije i sport. Godine 2009. poslat je u Liverpul da održi govor povodom godišnjice tragedije na Hilsborou iz 1989. godine, kada je gotovo 100 fudbalskih navijača smrtno stradalo u gužvi na prepunom stadionu na sjeveru Engleske.

Svijet

Starmer: Moj posao je završen

Bila je to najsmrtonosnija sportska nesreća u britanskoj istoriji. Međutim, žrtve su predstavljane kao huligani, dok su mnogi preživjeli i porodice stradalih smatrali da vlasti nisu učinile dovoljno da istraže nesreću.

Okupljeni su u početku zvižducima i povicima dočekali Bernama. Pokušavajući da zadrži suze, odustao je od pripremljenog govora i klimao glavom dok je masa uzvikivala zahtjeve za pravdom.

„Prema njima su se ponijeli užasno, a Bernam je bio jedan od prvih političara koji ih je zaista saslušao“, kaže Šarlot Vajldman, istoričarka sa Univerziteta u Mančesteru koja proučava radničku klasu.

Bernam je pokrenuo vladinu istragu koja je utvrdila da su za tragediju odgovorni propusti policije, a ne same žrtve. Vajldmanova smatra da je to pomoglo da se promijeni jedan duboko ukorijenjeni stereotip u britanskom društvu.

„Posebno su muškarci sa sjevera iz radničke klase bili demonizovani. Optuživali su ih da su nasilni, agresivni i skloni kriminalu, a taj stereotip bio je veoma duboko ukorijenjen“, objašnjava ona.

Riječ je o društvenoj grupi čiji se dio osjeća zapostavljenim u procesu globalizacije i zanemarenim od političara sa bogatijeg juga zemlje, gdje se nalazi London. Bernam je njihovu naklonost stekao još na početku karijere, zalažući se za istinu o tragediji na Hilsborou.

Rođen u Liverpulu, školovan na Kembridžu, ali poznat po onome što je uradio u Mančesteru

Dok je bio poslanik, Bernam se dva puta kandidovao za lidera Laburističke partije. Njegovu kandidaturu 2015. godine predložio je njegov stranački kolega i prijatelj Kir Starmer.

Međutim, Bernam je oba puta izgubio, a potom je, nakon 16 godina, napustio parlament i vratio se na sjever. Za gradonačelnika Velikog Mančestera izabran je 2017. godine, a upravo je kroz lokalnu politiku izgradio ugled na nacionalnom nivou.

Tokom osamdesetih i devedesetih godina Mančester je bio poznat po dvije stvari – posljedicama propadanja industrije i snažnoj nezavisnoj muzičkoj sceni, sa grupama kao što su „Smits“, „Nju order“, „Stoun rouzes“ i „Oejzis“.

Bernam je nastojao da riješi prvi problem, dok je istovremeno postao dio muzičke scene.

Obnova Mančestera već je bila započeta kada je Bernam preuzeo funkciju, ali je on udvostručio napore da promijeni sliku grada, na sličan način kao što je ranije nastojao da promijeni stereotipe o fudbalskim navijačima.

Grad je preuzeo kontrolu nad autobuskim prevozom, a Bernam je uvjerio centralnu vladu da Mančesteru i drugim gradovima prenese veća ovlašćenja u oblastima obrazovanja i stanovanja.

„Obnova grada bila je gotovo poput marketinga i izgradnje brenda“, navodi Vajldmanova.

„Mančester je nekada imao veoma negativan imidž. Bio je snažno povezan sa propadanjem gradskih sredina.“

Danas je horizont Mančestera ispunjen građevinskim dizalicama. Na prostoru kanala i nekadašnjih industrijskih skladišta sada se nalazi umjetnički centar. Izgrađeni su stakleni neboderi koji više podsjećaju na Dubai nego na Englesku, a Mančester danas ima jednu od najbrže rastućih gradskih ekonomija u Velikoj Britaniji.

Bernam sada koncept koji naziva mančesterizmom (Manchesterism) predstavlja kao model ekonomskog rasta za cijelu zemlju. Najavljuje da će dio ovlašćenja centralne vlade u Londonu prenijeti na gradove i regione, kao i da će na sjeveru zemlje otvoriti ogranak Dauning strita.

Svijet

Endi Bernam izabran za novog lidera vladajuće Laburističke partije

„Zamislite kvalitetan privredni rast u svakom poštanskom području i nadu u svakom srcu. Nemojmo više samo da zamišljamo, učinimo to stvarnošću“, poručio je Bernam u političkom govoru 29. juna.

Obećao je i smanjenje poreskih stopa za maloprodajna preduzeća, izgradnju najvećeg broja javnih stanova od Drugog svjetskog rata i smanjenje izdvajanja za socijalnu zaštitu na način koji će biti „pravedan i trajan“.

„Za nas mančesterizam znači da se ljudi okupljaju kako bi ostvarili promjene, da sami preduzimaju inicijativu i da imaju istinski preduzimljiv odnos“, kaže Rouz Marli, izvršna direktorka „Kooperative UK“ (Co-operatives UK), federacije zadružnih preduzeća sa sjedištem u Mančesteru.

„Sa ekonomskog stanovišta, Endi bi to nazvao krajem neoliberalizma.“

Marlijeva je radila kao Bernamova savjetnica dok je bio gradonačelnik, ali ga je upoznala još ranije, na mančesterskoj nezavisnoj muzičkoj sceni, gdje Bernam povremeno nastupa kao di-džej (DJ).

Prisjeća se da je, kada je tek stigao iz Londona, uvijek bio u odijelu i djelovao kao poslanik koji je upravo stigao iz parlamenta u Vestminsteru.

„Ali već prvog dana kada je stigao, kravata je bila olabavljena, a ta slika poslanika iz Vestminstera veoma brzo je nestala“, prisjeća se Marlijeva.

„Mančesterski stil su patike i majice. Tada je počeo da nastupa kao di-džej.“

Izraz Mankunijanac koristi se za stanovnike Mančestera.

Bernam je tokom pandemije virusa korona postao nacionalno poznata ličnost

Kada je izbila pandemija, centralna vlada Velike Britanije prilagođavala je mjere zatvaranja broju zaraženih u pojedinim sredinama, pa su u Mančesteru bila uvedena stroža ograničenja nego u mnogim drugim gradovima. Međutim, pravila su često bila nejasna.

U oktobru 2020. godine Bernam je držao konferenciju za novinare koja je direktno prenošena na televiziji kada mu je saradnik pružio telefon sa informacijom o uvođenju novih ograničenja.

Gradonačelnik je ljutito reagovao i oštro kritikovao centralnu vladu.

„Ovako se ne vodi zemlja tokom nacionalne krize. Zaista ne. Ovo nije ispravno“, rekao je Bernam, upozoravajući da će ograničenja nesrazmjerno pogoditi slabije plaćene radnike.

„Ljude koje oni na vlasti prečesto zaboravljaju.“

Bernamova reakcija brzo se proširila internetom, a tokom mračnih i neizvjesnih dana pandemije postao je nacionalni heroj, kaže Džoši Herman, osnivač lokalnog mančesterskog portala „Mil“ (The Mill).

„Izrazio je osjećaj bespomoćnosti i utisak da vlada možda zaista ne razumije kako izgleda živjeti u mjestu kao što je Mančester. Predstavio se kao drugačija vrsta političara u ovoj zemlji“, prisjeća se Herman.

„Mislim da bez tog trenutka u narednim sedmicama ne bi ulazio u Dauning strit.“

Učenje upravljanja na nacionalnom nivou

Bernam je od tada ostao jedan od najpopularnijih britanskih političara.

Međutim, vjerovatno će se suočiti sa mnogim problemima koji su pogodili i Starmera – slabim privrednim rastom, visokim cijenama energije i pritiskom da poveća izdvajanja za odbranu zbog nastavka rata Rusije u Ukrajini, ali i zbog nepredvidivog saveznika sa druge strane Atlantika.

Herman kaže da nije siguran kako će se Bernam nositi sa tim izazovima.

„Endi Bernam je osoba kojoj je zaista potrebna potvrda i odobravanje drugih. Ne znam dokle će biti spreman da ide kako bi spriječio Donalda Trampa da usred noći piše o njemu na društvenoj mreži Trut soušal (Truth Social), jer mu se to neće dopasti“, kaže Herman.

„Mislim da bi ga to pogodilo više nego nekoga poput Kira Starmera.“

Upravljanje cijelom zemljom, umjesto jednim gradom, nešto je na šta će novi britanski premijer morati veoma brzo da se navikne.