Prijeti li čovječanstvu kolaps: Svijet se suočava sa istorijskim padom broja stanovnika

Rad pod nazivom „Nepoznata teritorija: Ekonomija svijeta koji se smanjuje“, koji su početkom ovog mjeseca objavili profesor ekonomije Hesus Fernandes-Viljaverde sa Univerziteta Pensilvanija i istraživač sa Univerziteta Nortvestern Patrik Norik, upozorava da bi dugotrajno nizak natalitet mogao da smanji radnu snagu, ubrza starenje društva i optereti ekonomije i sisteme socijalne zaštite, prenosi RT.

Istraživači procjenjuju da je čovječanstvo vjerovatno već ispod nivoa proste reprodukcije — odnosno prosječnog broja djece po ženi koji je potreban da bi svaka generacija brojčano zamijenila prethodnu. Globalni prag je oko 2,2 djeteta po ženi, dok studija procjenjuje da je trenutna stopa najviše 2,19, što ukazuje da je svijet možda tek nedavno prešao ispod tog praga.

„Od 2026. godine, čovječanstvo se vjerovatno nalazi ispod nivoa proste reprodukcije: imamo manje rođenih nego što je potrebno da bi broj stanovnika dugoročno ostao nepromjenjen… To se nikada ranije nije dogodilo u našoj istoriji kao vrste, čak ni tokom ratova ili pandemija“, naveli su autori.

Zanimljivosti

Ovo selo na Balkanu prkosi trendovima: Većina porodica ima troje ili više djece, mladi ne žele u grad

Analiza obuhvata 236 zemalja i teritorija u periodu od 1950. do 2023. godine, pri čemu je natalitet opao u 219 njih. U prosjeku, zemlje su bilježile pad od oko 0,062 rođena djeteta po ženi godišnje, a autori navode da postoji malo dokaza da se ovaj trend usporava ili stabilizuje.

Broj stanovnika svijeta još uvijek ne opada jer velike generacije rođene tokom prethodnih decenija i dalje dobijaju djecu. Međutim, istraživači procjenjuju da bi ovaj efekat mogao da održi rast stanovništva još samo oko tri decenije. Prema njihovoj procjeni, broj stanovnika bi dostigao vrhunac od oko 9 milijardi 2056. godine, nakon čega bi počeo da opada.

Autori ističu da se ovaj trend proširio daleko izvan bogatih zemalja. Procjenjuje se da je stopa nataliteta 2025. godine iznosila svega 0,87 u Tajlandu, 1,01 u Kolumbiji, 1,35 u Iranu i 1,52 u Brazilu. Oni navode da ne postoji automatski mehanizam koji bi natalitet vratio na nivo proste reprodukcije, jer ne postoji jedinstveno objašnjenje za pad broja rođenih. Troškovi stanovanja i brige o djeci, ekonomska nesigurnost, kontracepcija i promjene društvenih normi mogu doprinijeti ovom trendu, ali nijedan od tih faktora sam po sebi ne objašnjava globalni pad nataliteta.

Ekonomske posljedice nadolazećeg pada broja stanovnika mogle bi biti dalekosežne, upozorava studija. Manje generacije znače manji broj radnika koji će izdržavati sve veći broj starijih ljudi, što će opteretiti penzione sisteme, zdravstvo i javne finansije, istovremeno usporavajući ekonomski rast. U SAD, autori procjenjuju da bi godišnji rast produktivnosti od 2%, u kombinaciji sa smanjenjem radne snage od 0,5% godišnje, dugoročni rast BDP-a sveli na oko 1,5%.

Društvo

Minić: Više faktora utiče na ostanak stanovništva i formiranje porodica

I demografske prognoze UN značajno su snižene tokom protekle decenije. Organizacija je 2015. godine predviđala da će broj stanovnika svijeta 2100. godine premašiti 11,2 milijarde, bez dostizanja vrhunca prije kraja vijeka. U reviziji iz 2024. godine, međutim, predviđeno je da će broj stanovnika dostići vrhunac od oko 10,3 milijarde sredinom 2080-ih, a zatim blago opasti na oko 10,2 milijarde do 2100. godine.

Prema procjenama UN, broj stanovnika svijeta premašio je osam milijardi 2022. godine, a trenutno iznosi približno 8,3 milijarde.

Mask se oglasio

Američki tehnološki milijarder Ilon Mask, koji je više puta upozoravao na pad nataliteta, reagovao je na studiju nakon što je jedan korisnik mreže Iks njene zaključke opisao kao „egzistencijalnu krizu“.

„Godinama upozoravam na ovo“, napisao je Mask.

Mask, koji ima 13 djece, više puta je opisivao pad nataliteta kao jednu od najvećih prijetnji civilizaciji. Godine 2022. napisao je da je „kolaps stanovništva usljed niskog nataliteta mnogo veći rizik za civilizaciju od globalnog zagrevanja“.

Prošle godine je upozorio da će „nizak natalitet okončati civilizaciju“ i pozvao da se ovo pitanje tretira kao nacionalna vanredna situacija, istovremeno sugerišući da bi Evropa mogla da „izumre“ ukoliko se natalitet ne oporavi.

Prošlog vikenda, komentarišući rad o pokušajima starog Rima da poveća broj stanovnika, Mask je napisao:

„Razlog zbog kojeg je Rim pao jeste to što su prestali da stvaraju Rimljane.“

(sputnik srbija)