Kako pomjeranje sata utiče na san: Naučnici otkrili koje računanje vremena je lošije za zdravlje

Zadržavanje ljetnog računanja vremena tokom cijele godine donijelo bi svjetlije večeri, ali bi istovremeno značilo da bi Sunce zimi izlazilo sat vremena kasnije prema satu. Ljudi koji rano ustaju zbog posla ili škole tako bi veći dio jutra provodili u mraku.

Hronika

Incident u Kotor Varošu: Pijan napao muškarca, uhapšen je

Nova kanadska analiza zaključuje da je stalno zimsko računanje vremena bolji izbor za zdravlje ukoliko bi sezonsko pomjeranje sata bilo ukinuto, jer omogućava raniji pristup jutarnjoj dnevnoj svjetlosti.

Britanska Kolumbija uvela je stalno ljetno računanje vremena u martu. Alberta i Sjeverozapadne teritorije takođe su usvojile cjelogodišnje ljetno računanje vremena i neće pomjerati sat u novembru. U Sjedinjenim Američkim Državama, Predstavnički dom Kongresa usvojio je 14. jula prijedlog zakona o uvođenju stalnog ljetnog računanja vremena, koji je već narednog dana upućen nadležnom odboru Senata.

Psihijatar Rejmond Lam sa Univerziteta Britanske Kolumbije i njegove kolege analizirali su zdravstvene posljedice dvije mogućnosti: stalnog zimskog računanja vremena, koje se uglavnom primjenjuje tokom zime, i stalnog ljetnog računanja vremena, koje je sat vremena ispred zimskog piše Science Alert.

Istraživač sna i cirkadijalnih ritmova Ralf Mistlberger sa Univerziteta Sajmon Frejzer jedan je od koautora stručne analize, koja je objavljena u recenziranom naučnom časopisu. Istraživači su pregledali postojeća istraživanja o biološkim ritmovima, spavanju, raspoloženju, obrazovanju i ekonomskim posljedicama. Takođe su razmotrili iskustva zemalja koje su uvodile stalno računanje vremena i uporedili vrijeme izlaska i zalaska Sunca u različitim kanadskim gradovima.

Scena

Marija Šerifović: "Umrla sam i ponovo se rodila na vulkanu"

Kasniji izlazak Sunca mogao bi da poremeti san

U Torontu bi, na primjer, Sunce početkom januara, kada je zimski izlazak najkasniji, izašlo u 7.51 ukoliko bi se tokom cijele godine primjenjivalo zimsko računanje vremena. Uz stalno ljetno računanje vremena, izlazak Sunca bio bi tek u 8.51.

Kada je jutarnja svjetlost slabije dostupna, biološki ritam spavanja može da se pomjeri ka kasnijim satima, dok vrijeme početka nastave i radnog dana ostaje isto. To znači da bi ljudi morali da ustaju na vrijeme čak i kada njihov organizam još nije spreman, što bi moglo da dovede do skraćivanja sna.

Ova pojava povezana je sa takozvanim društvenim džet-legom, odnosno neskladom između unutrašnjeg biološkog sata i rasporeda koji nameću škola i posao. Istraživanja su ovaj nesklad povezala sa lošijim fizičkim i mentalnim zdravljem, kao i sa nedovoljnim snom.

Samo sezonsko pomjeranje sata takođe može da poremeti spavanje i prilagođavanje organizma dnevnom ritmu.

Istraživači su razmotrili i geografske razlike. Ljudi koji žive zapadnije unutar iste vremenske zone dočekuju izlazak Sunca kasnije prema satu. Pojedine studije povezale su takav položaj sa kraćim snom i nekim nepovoljnijim zdravstvenim i ekonomskim ishodima, mada to ne dokazuje da je kasniji izlazak Sunca njihov neposredni uzrok.

Stil

Zašto ne bi trebalo nositi bijelo na tuđem vjenčanju?

Veći rizik od zimske depresije?

Analiza se bavila i sezonskim afektivnim poremećajem, oblikom depresije koji se kod nekih ljudi javlja tokom zime.

Jedno od vodećih objašnjenja ovog poremećaja jeste da se biološki sat pomjera ka kasnijim satima kada je jutarnja svjetlost odložena. Terapija jakim svjetlom ujutru može da pomogne u pomjeranju biološkog ritma unaprijed, dok bi kasniji izlazak Sunca prema satu mogao da djeluje u suprotnom smjeru.

Tinejdžeri i mlađe odrasle osobe mogli bi da budu posebno osjetljivi, jer se njihov biološki sat prirodno pomjera ka kasnijem odlasku na spavanje i kasnijem buđenju tokom tog životnog perioda.

"Kasniji početak nastave i radnog vremena bio bi od pomoći", rekao je Mistlberger. Kao dodatnu mjeru naveo je i pojačano osvjetljenje u zatvorenim prostorijama tokom jutra.

Neke zemlje su već odustale od stalnog ljetnog računanja vremena

Pojedine zemlje već su isprobale cjelogodišnje ljeto računanje vremena, ali su kasnije promijenile odluku.

Srbija

Vrela rakija iz kazana se prolila po Jovanu: Preminuo nakon dva mjeseca borbe za život

Sjedinjene Američke Države uvele su ga 1974. godine, ali su od te prakse odustale prije isteka godine, nakon zabrinutosti zbog mračnih zimskih jutara i djece koja su odlazila u školu prije izlaska Sunca.

Rusija je uvela stalno ljetno računanje vremena 2011. godine, da bi se 2014. vratila na drugačiji režim.

Ipak, stalno ljetno računanje vremena ima i određene prednosti. Svjetlije večeri omogućavaju više vremena za boravak na otvorenom, fizičku aktivnost i druženje. S druge strane, zimsko računanje vremena znači raniji zalazak Sunca tokom zime, dok rani ljetni izlazak Sunca nekim ljudima može da poremeti san.

Koliko će izbor uticati na svakodnevni život zavisi i od geografske širine i položaja mjesta unutar vremenske zone.

Istraživači upozoravaju da se veliki dio dostupnih dokaza zasniva na posmatračkim studijama i geografskim poređenjima, zbog čega i dalje postoji određena neizvjesnost u vezi sa dugoročnim zdravstvenim posljedicama stalnog računanja vremena.

Naučnici preporučuju stalno zimsko računanje vremena

Na osnovu analiziranih dokaza, istraživači preporučuju da se, ukoliko se sezonsko pomjeranje sata ukine, uvede stalno zimsko računanje vremena.

Nauka i tehnologija

Mask pokazao automobil koji leti i vozi naopačke

Ukoliko se vlade ipak odluče za cjelogodišnje ljetno računanje vremena, autori studije savjetuju da razmotre kasniji početak nastave i radnog vremena, poboljšaju izloženost jutarnjoj svjetlosti i prate moguće promjene u kvalitetu sna, učestalosti zimske depresije, izostancima iz škole i sa posla, kao i broju saobraćajnih nezgoda.

Istraživanje je objavljeno u časopisu Canadian Medical Association Journal.

(B92)