Koliko dugo smo plaćali ekstremno skupo gorivo 2022. godine?

Za petnaestak dana od početka ruske operacije gorivo je dostiglo maksimum na svjetskoj berzi. Napad koji su SAD i Izrael izveli na Iran započeo je 28. februara, a trenutna cijena barela kreće se oko 111 dolara.

Ekstremno visoke cijene koje su prelazile 3.50 KM zadržale su se oko 6-8 sedmica u periodu od juna do jula 2022. godine.

Prvi pad cijene goriva bilježi se u avgustu 2022. godine, a stabilizacija dolazi krajem iste godine kada cijena pada ispod 3 KM. Na normalno stanje gdje je cijena 2.30-2.60 vratili smo se tokom 2023. godine u septembru i oktobru.

Kretanje na svjetskom tržištu

Barel nafte je koštao 75-85 dolara u januaru. Nakon ruske operacije cijena skače na 120 američkih dolara, a nakon dvije sedmice dostiže visokih 139.

Ekstremni nivo zadržao se 2-3 sedmice, a visok nivo se kretao od marta do juna 2022. godine.

Normalizacija na svjetskoj berzi zabilježena je u decembru 2022. godine kada se barel nafte spušta na cijenu od 80 dolara. To znači da je normalizacija u BiH u odnosu na svjetsko tržište kasnila 10 mjeseci.

Zašto građani plaćaju duže nego što traje kriza

Ključni razlog leži u načinu funkcionisanja tržišta.

Prvo, postoji vremensko kašnjenje. Cijene nafte se ne prenose odmah na pumpe — potrebno je od pet do deset dana da se nove nabavne cijene odraze na maloprodaju.

Svijet

Situacija izmiče kontroli: Uskoro pred nama nestašica hrane i jeftine energije

Drugo, postoje zalihe. Gorivo kupljeno po starim cijenama prodaje se po starim tarifama, dok nove isporuke dolaze po skupljim uslovima. To dovodi do postepenog, ali upornog rasta.

Treće, pad cijena je uvijek sporiji od rasta. Tržište reaguje asimetrično: poskupljenja se prenose brzo, ali pojeftinjenja značajno sporije.

I na kraju, tu su marže, transport i kurs dolara — faktori koji dodatno usporavaju vraćanje cijena na prethodni nivo.

Isti ciklus i sada?

I ove godine isti obrazac. Cijene rastu zbog straha, tržište reaguje na rizik, a na pumpama odmah poskupljenja.

Kako će se situacija odvijati u slučaju Irana, prognoze su različite, ali uglavnom mračne. Rat bi mogao da potraje, a svi strahuju od potpune blokade Ormuškog moreuza što mi moglo izazvati nagli rast cijena na globalnom nivou.

Lekcija iz Ukrajine je naučena: ratovi kratko traju na berzi, dugo na pumpama.